مخترع کامپیوتر کیست؟
شاید به این سوال بشود اینگونه پاسخ داد:
در دل قرن بیستم، عصری که جهان در تب و تاب جنگ و تحولات عظیم سیاسی و علمی میسوخت، مردی پا به عرصه نهاد که نامش با رازگشایی، ریاضیات و شکستن طلسم نازیها گره خورد: آلن متیسون تورینگ. شاید کمتر کسی بداند که این مرد، نهتنها پدر علم کامپیوتر و هوش مصنوعی به شمار میآید، بلکه بهواسطهی دستاوردهایش میلیونها جان را از مرگ نجات داد. اما سرنوشت او، همچون قصهای تراژیک، با بیمهری و ظلم پایان یافت.
آلن تورینگ در ۲۳ ژوئن ۱۹۱۲ در لندن چشم به جهان گشود. از کودکی نشانههایی از نبوغ در او دیده میشد؛ ذهنی تحلیلگر و علاقمند به رمزها و الگوها. تحصیلاتش را در دانشگاه کمبریج و سپس پرینستون آمریکا ادامه داد و نظریهای ارائه داد که سنگ بنای علم کامپیوتر شد: ماشین تورینگ، مدلی ریاضی برای شبیهسازی هر الگوریتمی که بتواند توسط یک ماشین محاسباتی اجرا شود.
اما نقطهی عطف زندگی او، با آغاز جنگ جهانی دوم رقم خورد. تورینگ به مرکز رمزگشایی بریتانیا در بلچلی پارک پیوست؛ جایی که مأموریت داشت رمز معروف Enigma را که آلمانیها برای ارتباطات نظامیشان استفاده میکردند، بشکند. رمز انیگما بسیار پیچیده بود و تصور میشد غیرقابل نفوذ باشد، اما تورینگ با نبوغ خود دستگاهی طراحی کرد که عملاً پایهی کامپیوترهای امروزی است و موفق شد رمزها را در هم بشکند.
بسیاری از مورخان معتقدند که دستاورد تورینگ جنگ را دستکم دو تا سه سال کوتاهتر کرد و جان میلیونها انسان را نجات داد. اما جالب اینجاست که این پیروزی بزرگ، سالها محرمانه ماند و نام تورینگ تا دههها ناشناخته بود.
پس از جنگ، تورینگ به کارهای علمی خود ادامه داد و بهعنوان یکی از پیشگامان هوش مصنوعی شناخته شد. او حتی «آزمون تورینگ» را مطرح کرد، معیاری برای سنجش هوش ماشینها که هنوز هم نقطهی مرجع مهمی است.
اما تراژدی درست جایی آغاز شد که نبوغش به او پشت نکرد، بلکه جامعهی زمانهاش بود که خنجر زد. در سال ۱۹۵۲، تورینگ به دلیل همجنسگرا بودن دستگیر شد؛ موضوعی که آن زمان در بریتانیا جرم محسوب میشد. دادگاه به او دو گزینه داد: زندان یا «درمان هورمونی» (شیمیدرمانی جنسی). تورینگ درمان را پذیرفت، اما این درمان بدن و روان او را نابود کرد.
در ۷ ژوئن ۱۹۵۴، آلن تورینگ در حالی که تنها ۴۱ سال داشت، مرده در خانهاش پیدا شد. علت مرگ: مسمومیت با سیانید. کنار تختش یک سیب گاز زده وجود داشت، که گمان میرود آغشته به سم بوده باشد. برخی این مرگ را خودکشی میدانند، هرچند روایتهایی دیگر هم مطرح شدهاند.
سالها پس از مرگش، حقیقت ماجرا آشکار شد و جهان بالاخره به نقش حیاتی تورینگ اعتراف کرد. در سال ۲۰۰۹، دولت بریتانیا رسماً بابت برخورد ظالمانه با او عذرخواهی کرد و در سال ۲۰۱۳، ملکه الیزابت دوم به طور رسمی به او بخشش سلطنتی داد.
اما شاید زیباترین تقدیر از تورینگ، اسکناس ۵۰ پوندی جدید باشد که تصویر او را روی خود جای داده است؛ نمادی از اینکه تاریخ، هرچند دیر، اما به قهرمانان واقعی بازمیگردد.
قصهی آلن تورینگ، داستان نبوغ و رنج، پیروزی و شکست و مهمتر از همه، تذکری است به ما که آزادی، عدالت و انسانیت نباید فدای تعصب و ناآگاهی شود. او رفت، اما دنیایی نو ساخت؛ دنیایی که هر بار کامپیوتری روشن میکنیم یا رمزی را میشکنیم، رد پای او را حس میکنیم.
