از بالای دروازه برج قابوس، نوشته‌ای آجری دور بدنه می‌گردد. برای خواندنش باید از برابر چند بخش دیوار گذشت. نام «قابوس بن وشمگیر» در یک قاب جا دارد و در قاب بعدی نوشته‌اند «امر ببنائه فی حیاته»، یعنی فرمان ساخت بنا را در زمان زندگی‌اش داد. بالاتر، درست زیر بام مخروطی، همین نوشته یک بار […]
در گزارش‌هایی که از بهار ۱۶۲۲ میلادی به جا مانده‌اند، نام یک بندر پیوسته تکرار می‌شود. منشی شاه عباس آن را گمبرو نوشته و یادآور شده که در زمان نوشتن او «به بندر عباسی موسوم است». امام‌قلی خان، حاکم فارس، در همین بندر ماند و سپاهیانش با کشتی از ساحل به جزیره هرمز رفتند. در […]
روز ۲۲ اگست ۲۰۲۴، تیموتی هریسن، رییس انستیتوت مطالعات فرهنگ‌های باستانی دانشگاه شیکاگو، همراه با لورا دالساندرو و ووتر هنکلمن به نمایندگی ایران در سازمان ملل در نیویارک رفت. آن‌ها ۱۱۰۰ قطعه از بایگانی تخت‌جمشید را تحویل دادند. هیچ‌یک از این قطعه‌ها نوشته نداشت. بیشترشان تکه‌های کوچک گلی به شکل مثلث یا زبانه بودند که […]
در پایان کتابی که در آکسفورد نگهداری می‌شود، چاپگر از خواننده می‌خواهد نام او و همکارانش را در دعا به یاد بیاورد. نام خودش خاچاطور کساراتسی است، روحانی ارمنی که کار را در جلفای نو، در جنوب زاینده‌رود اصفهان، پیش برد. نام چهار نفر دیگر را هم آورده است. استاد هاکوب‌جان، هوهانس، میکایل و هوسپ. […]
در دعوت‌نامه‌ای که صدراعظم برای گشایش مجلس فرستاد، برای زمان دیدار، به شیوه آن روزگار، عبارت «سه ساعت به غروب مانده» آمده بود. روز یک‌شنبه ۱۴ میزان ۱۲۸۵ خورشیدی بود، برابر با ۷ اکتبر ۱۹۰۶. قرار بود در عمارت گلستان، در حضور مظفرالدین‌شاه، کسانی به دربار معرفی شوند که بخشی از مردم تهران آنان را […]
سه ماه‌گرفتگی با فاصله چند سال، در نوشته منجمی ثبت شده که در سده سیزدهم میلادی روی تپه‌ای در مراغه کار می‌کرد. محیی‌الدین مغربی در سال‌های ۱۲۶۲، ۱۲۷۰ و ۱۲۷۴ میلادی به ماه نگاه کرد و اندازه گرفت که سایه زمین چه اندازه از آن را پوشانده است. شرح کار او در دست‌نوشته‌ای به نام […]
در صفحه اول «صور اسرافیل» به تاریخ ۲۳ جنوری ۱۹۰۹، فرشته‌ای بال گشوده و در صور می‌دمد. همان تصویر بالای شماره‌های تهران هم دیده می‌شد. تغییر را می‌شود چند سطر پایین‌تر پیدا کرد. در جای نشانی مکاتبات و تلگراف‌ها، نام ایوردون در سوییس چاپ شده است. در ستون روبه‌رو، قیمت اشتراک به فرانک آمده و […]
چهارشنبه ۴ ثور ۱۳۱۹، نزدیک ساعت شش‌ونیم شام، مردم به میدان سپه تهران می‌رسیدند. چند روز بود که روزنامه‌ها خبر گشایش رادیو را داده بودند. اکنون بیرون ساختمان وزارت پست بلندگویی نصب شده بود تا برنامه را به گوش مردمی برساند که برای شنیدن آمده بودند. در همان ساعت، در مرکز فرستنده بی‌سیم در جاده […]
نَنّی از کیفیت مسی که به او عرضه شده بود شکایت داشت. گل‌نوشته‌اش باقی مانده و از روی همان نامه می‌شود بخشی از زندگی بازرگانان بابل باستان را خواند.
در پاپیروس‌های وادی‌الجرف نام مِرِر، سرپرست گروهی از کارکنان مصر باستان، آمده است. او کار گروهش را ثبت می‌کرد. از میان سطرهای باقی‌مانده می‌توان رفت‌وآمد قایق‌ها و حمل سنگ آهک از معدن طُره به جیزه را دنبال کرد.
کلودیا سِوِرا از سولپیکیا لپیدینا خواست یازدهم سپتامبر برای جشن تولدش بیاید. دعوت‌نامه را روی ورقه نازک چوب نوشتند. بخش آخر را خود کلودیا با دست‌خطش افزود.
پیشخوان آجری دکان پمپئی چند دهانه گرد دارد. کوزه‌های بزرگ در همین دهانه‌ها جا گرفته بودند. روی بدنه پیشخوان، باستان‌شناسان تصویر جانوران و پیکره‌ای اسطوره‌ای را یافتند. جای کوزه‌ها و نقاشی‌ها از زندگی دکانی باقی مانده که در آن غذا و نوشیدنی عرضه می‌شد.
روی نقشه‌ای که از سفر جیمز کوک باقی مانده، نام ده‌ها جزیره نوشته شده است. توپایا، دریانورد و راهنمای اهل تاهیتی، نام جزیره‌ها و جای آن‌ها را از دانشی می‌گفت که در پولینزی آموخته بود. نسخه‌ای که امروز باقی مانده، از همان کوشش برای آوردن دانسته‌های او روی کاغذ خبر می‌دهد.
از یک رشته اصلی، نخ‌های باریک‌تری آویزان‌اند. روی بعضی نخ‌ها گره هست و از بعضی شاخه‌های کوچک‌تری جدا می‌شوند. این یکی از شکل‌های کیپو است، وسیله‌ای که در امپراتوری اینکا برای ثبت و انتقال اطلاعات به کار می‌رفت. روی نمونه‌هایی که در موزیم‌ها باقی مانده‌اند، جای گره‌ها را هنوز می‌شود دید.
روی لوحی از دربار بنین، دو مرد با لباس و موی متفاوت دیده می‌شوند. کنار آنان حلقه‌هایی برنجی است که در تجارت به کار می‌رفت. سازندگان لوح، این نشانه‌ها را کنار هم گذاشتند تا حضور بازرگانان پرتگالی و کالا یا پولی را که با آن شناخته می‌شدند نشان دهند.
در کتابخانه ملی فرانسه جلد دومی از «جیکجی» نگهداری می‌شود. در پایان نسخه آمده است که کتاب در سال ۱۳۷۷ میلادی در معبد هونگ‌دوک، در شهر چونگ‌جو در کوریا، با حروف فلزی متحرک چاپ شده بود. برای روایت این کتاب، همین چند سطر پایان نسخه اهمیت دارند. آن‌ها نام محل و زمان چاپ را به صفحه‌هایی وصل می‌کنند که هنوز باقی مانده‌اند.
جولیا گافیلد هنگام ورق زدن اوراق آرشیو ملی بریتانیا به جزوه‌ای هشت‌صفحه‌ای رسید. تاریخ اول جنوری ۱۸۰۴ روی سند بود. او درباره سال‌های آغاز استقلال هاییتی پژوهش می‌کرد و می‌دانست پژوهشگران سال‌ها در پی نسخه‌ای از اعلامیه استقلال گشته‌اند. حالا یک نسخه چاپی از سند، میان کاغذهای دولتی بریتانیا پیش رویش بود.
در موزیم ملی باستان‌شناسی آتن، تکه‌هایی از فلز در کنار هم نگهداری می‌شوند. روی بزرگ‌ترین قطعه می‌توان رد چرخ‌دنده و دندانه‌های آن را دید. این قطعه‌ها از بقایای کشتی‌ای در نزدیکی جزیره آنتیکیترا به دست آمدند. مجموعه آن‌ها بخشی از دستگاهی است که برای محاسبه دوره‌های آسمانی و تقویم ساخته شده بود.
