ظاهر قدیر به نایروبی رفت تا با افرادی دیدار کند که تصور میکرد نمایندگان یک شبکه بینالمللی قاچاق مواد مخدرند. اما کسانی که روبهرویش نشستند، منابع محرمانه اداره مبارزه با مواد مخدر امریکا بودند. این دیدار به بازداشت و سرانجام استرداد او به امریکا انجامید.
روزنامه نیشن کنیا در گزارشی با استناد به اسناد دادگاه فدرال امریکا، جزییات عملیاتی را منتشر کرده است که از سال ۲۰۲۴ آغاز شد و در اپریل ۲۰۲۵ ظاهر قدیر، فرمانده پیشین نیروهای مرزی و معاون اول پیشین مجلس نمایندگان افغانستان، را به یک هوتل در نایروبی کشاند.
دادستانان امریکایی ظاهر قدیر ۵۲ ساله را متهم کردهاند که برای انتقال صدها کیلوگرام هرویین و متآمفتامین به امریکا و تهیه مجموعهای از جنگافزارهای سنگین وارد معامله شده است.
این اتهامها تاکنون در دادگاه ثابت نشدهاند و پرونده او در امریکا در حال رسیدگی است.
آغاز عملیات با یک آشنای قدیمی
اسناد دادگاه حوزه جنوبی نیویارک نشان میدهد که اداره مبارزه با مواد مخدر امریکا از سال ۲۰۲۴ فعالیتهای ظاهر قدیر، مشهور به حاجی عبدالظاهر، را زیر نظر داشته است.
ماموران برای نزدیکشدن به او از فردی استفاده کردند که در اسناد دادگاه «منبع محرمانه شماره یک» معرفی شده است. این فرد از حدود سال ۲۰۱۰ ظاهر قدیر را میشناخت و از سال ۲۰۲۴ در بدل دریافت پول با اداره مبارزه با مواد مخدر امریکا همکاری میکرد.
او پیش از آغاز این همکاری در کشور دیگری به اتهام تقلب بازداشت شده بود و پروندهاش هنوز جریان داشت. با این حال، ماموران امریکایی میگویند اطلاعاتی که این منبع در جریان تحقیقات در اختیار آنان گذاشته، قابل اعتماد بوده است.
ماموران از این فرد خواستند با ظاهر قدیر تماس بگیرد و خود را عضو شبکهای معرفی کند که به دنبال تامینکننده تازه هرویین و متآمفتامین برای بازار امریکا است.
او به ظاهر قدیر گفت از کیفیت مواد تامینکننده قبلی رضایت ندارد و در جستوجوی فردی است که بتواند «محصول» بهتری فراهم کند. آنان در تماسهای خود برای اشاره به مواد مخدر از واژه «محصول» استفاده میکردند.
«آماده هر بازیای هستم که پول داشته باشد»
به روایت ماموران امریکایی، ظاهر قدیر در پاسخ به پیشنهاد این منبع میگوید: «من آماده هر نوع بازیای هستم که پول داشته باشد.»
محققان میگویند او همچنین خود را در مقایسه با دیگر تامینکنندگان مواد مخدر در افغانستان «استاد» توصیف میکند و میگوید دیگران «شاگردان» او هستند.
پس از چند روز گفتوگو، دو طرف بر سر انتقال یک محموله آزمایشی به توافق میرسند. بر اساس این توافق، دو کیلوگرام متآمفتامین در بدل ۱۴ هزار دالر به ژوهانسبورگ در افریقای جنوبی فرستاده میشود تا سپس به نیویارک انتقال یابد.
یک منبع محرمانه دیگر اداره مبارزه با مواد مخدر امریکا که در اسناد «منبع شماره دو» خوانده شده است، محموله را در پارکینگ یک هوتل تحویل میگیرد.
براساس اسناد دادگاه، این فرد پس از گفتوگویی کوتاه با انتقالدهنده مواد، محل را ترک میکند و بسته را برای ثبت شواهد در اختیار نیروهای امنیتی افریقای جنوبی قرار میدهد.
ماموران در داخل بسته دو ظرف پلاستیکی پیدا میکنند که روی هر کدام نقش متمایز یک شتر سبزرنگ دیده میشود. آزمایشهای بعدی تایید میکند که محتویات این ظرفها متآمفتامین است.
از مواد مخدر تا جنگافزارهای سنگین
عملیات در جنوری ۲۰۲۵ وارد مرحله تازهای میشود. این بار منبع محرمانه از ظاهر قدیر میپرسد آیا میتواند مجموعهای از جنگافزارها را نیز تهیه کند.
فهرست مورد نظر شامل تفنگهای تهاجمی، مسلسلهای سنگین، تفنگچه، راکتانداز و نارنجک است. به ظاهر قدیر گفته میشود که این سلاحها برای حفاظت از فعالیتهای یک شبکه قاچاق مواد مخدر استفاده خواهند شد.
منبع محرمانه از او میپرسد آیا جنگافزارها میتوانند به کنیا یا تانزانیا تحویل داده شوند. بر اساس اسناد دادگاه، پاسخ ظاهر قدیر کوتاه است: «مشکلی نیست.»
با پیشرفت مذاکرات، دو طرف تصمیم میگیرند برای نهاییکردن معامله مواد مخدر و جنگافزارها حضوری دیدار کنند. نایروبی به عنوان محل دیدار انتخاب میشود.
اما جلسهای که ظاهر قدیر تصور میکند با نمایندگان یک سازمان بینالمللی قاچاق برگزار میشود، بخشی از عملیات اداره مبارزه با مواد مخدر امریکا است.
بازداشت در هوتل نایروبی
ظاهر قدیر در اپریل ۲۰۲۵ به نایروبی سفر میکند و در هوتلی که در آن اقامت دارد، با افراد مورد نظر دیدار میکند. آنان در واقع منابع محرمانهای هستند که زیر نظر ماموران امریکایی فعالیت میکنند.
نیروهای امنیتی کنیا بلافاصله پس از پایان جلسه او را بازداشت میکنند.
امریکا سپس از کنیا میخواهد ظاهر قدیر را برای محاکمه به این کشور تحویل دهد. اما روند استرداد او بیش از یک سال طول میکشد.
ظاهر قدیر با مراجعه به دادگاه تلاش میکند مانع انتقال خود به امریکا شود. استدلال اصلی وکلای او این است که کنیا و امریکا توافقنامه دوجانبه استرداد مجرمان ندارند و از این رو، تحویل او مبنای قانونی ندارد.
دولت کنیا با این استدلال مخالفت میکند. نمایندگان دولت میگویند هرچند میان دو کشور توافقنامه دوجانبه استرداد وجود ندارد، ماده ششم کنوانسیون سال ۱۹۸۸ سازمان ملل درباره مبارزه با قاچاق مواد مخدر و روانگردانها، زمینه حقوقی لازم را فراهم میکند.
دادگاه در اپریل ۲۰۲۶ درخواست ظاهر قدیر را رد میکند و میگوید همکاری حقوقی مورد درخواست امریکا با قوانین کنیا سازگار است. به این ترتیب، راه برای استرداد او باز میشود.
انتقال به امریکا
ظاهر قدیر در دهم جولای ۲۰۲۶ از کنیا به امریکا تحویل داده میشود.
جی کلیتون، دادستان امریکا، میگوید واحد هوانوردی تاکتیکی اداره تحقیقات فدرال امریکا در انتقال او نقش داشته است.
او همچنین از همکاری دفتر دادستانی کل و اداره تحقیقات جنایی کنیا، بخش عملیات ویژه اداره مبارزه با مواد مخدر امریکا و دفتر امور بینالمللی وزارت عدلیه این کشور یاد میکند.
ظاهر قدیر اکنون با سه اتهام روبهرو است: توطیه برای واردکردن مواد مخدر به امریکا، در اختیار داشتن مسلسل و ابزارهای تخریبی و توطیه برای دستیافتن به این جنگافزارها.
براساس گزارش نیشن، هر یک از این اتهامها میتواند در صورت اثبات به مجازات حبس ابد منجر شود.
از مجلس افغانستان تا زندان امریکا
ظاهر قدیر از چهرههای بانفوذ سیاسی و نظامی در نظام جمهوری پیشین افغانستان بود.
او در سال ۲۰۱۲ به عنوان معاون اول مجلس نمایندگان افغانستان انتخاب شد. پیش از ورود به سیاست، در نیروهای مرزی افغانستان خدمت کرده و فرماندهی کندک هشتم مرزی در ولایت تخار را برعهده داشته است.
این نیرو یک واحد شبهنظامی پولیس بود که مسئولیت تامین امنیت مرزهای افغانستان را برعهده داشت.
مجلس نمایندگان که ظاهر قدیر در آن عضویت داشت، تا پیش از بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱ بخشی از قوه قانونگذاری افغانستان بود.
اکنون مردی که زمانی بر کرسی معاونت مجلس نمایندگان افغانستان تکیه داشت، هزاران کیلومتر دورتر از کابل در برابر دادگاهی در نیویارک قرار گرفته است. پروندهای که با تماس یک آشنای قدیمی و پیشنهاد یک معامله آغاز شد، پس از تحویل یک محموله آزمایشی در ژوهانسبورگ، مذاکره بر سر جنگافزارهای سنگین و دیداری برنامهریزیشده در نایروبی، او را به امریکا رسانده است.
با این حال، روایت منتشرشده تاکنون روایت دادستانان و ماموران تحقیق است. این دادگاه است که باید مشخص کند آیا اتهامهای واردشده علیه ظاهر قدیر با شواهد کافی ثابت میشوند یا نه.
