دزموند داس، امدادگری که مجروحان را از صخره مائدا پایین آورد
بخش‌های این نوشته
دزموند داس در بالای ارتفاعات مائدا با مجروحانی مانده بود که نمی‌توانستند خودشان پایین بروند. در گزارش رسمی ارتش امریکا، آمده است که پس از زیر آتش قرار گرفتن سربازان و عقب‌نشینی گروهی از آنان، داس مجروحان را یکی‌یکی به لبه ارتفاعات می‌رساند و با طناب پایین می‌فرستاد. در پایین، افراد دیگری برای تحویل گرفتن زخمی‌ها منتظر بودند. او بعدها در مصاحبه‌ای گفت: «راهی برای برگشت نداشتند و نمی‌توانستم آن‌ها را آن بالا بگذارم.» داس به عنوان امدادگر ارتش به اوکیناوا رفته بود و با خود سلاح حمل نمی‌کرد.۱، ۲
چند ماه بعد، در ۱۲ اکتوبر ۱۹۴۵، هری ترومن در چمن کاخ سفید مدال افتخار را به او داد. داس نخستین کسی بود که با ثبت رسمی مخالفت وجدانی با حمل سلاح، این مدال را گرفت. در عکس مراسم، داس روبه‌روی رییس‌جمهور ایستاده و حاضران در پشت سرشان نشسته‌اند. گواهی اعطای مدال در آرشیف کتابخانه کنگره حفظ شده است. مسیر رسیدن داس به آن مراسم از یک کشتی‌سازی در ویرجینیا، یک دوره آموزش پرتنش در ارتش و ماه‌ها خدمت در جزایر اقیانوس آرام می‌گذشت. وقتی به مائدا رسید، بسیاری از کسانی که باید به کمک‌شان می‌رفت، همان سربازانی بودند که روزی درباره حضور او در واحدشان تردید داشتند.۳، ۴، ۵
کارگر کشتی‌سازی که به واحد صحی رفت
داس در ۱۹۱۹ در لینچبرگ، در ایالت ویرجینیا، به دنیا آمد. پدرش نجار بود و مادرش در یک فابریکه کفش کار می‌کرد. خانواده به کلیسای ادونتیست‌های روز هفتم تعلق داشت. داس شنبه را روز عبادت می‌دانست و اعتقاد داشت که نباید انسان دیگری را بکشد. او پس از سال‌های مکتب کار کرد و در مارچ ۱۹۴۱ در کشتی‌سازی نیوپورت نیوز به کار پرداخت. شغلش در صنایع جنگی می‌توانست به او امکان بدهد اعزام خود را به تعویق بیندازد. پس از ورود امریکا به جنگ، در اول اپریل ۱۹۴۲ وارد ارتش شد.۲، ۳، ۶
ارتش او را در شمار کسانی ثبت کرد که به دلیل باور وجدانی از به دست گرفتن سلاح خودداری می‌کردند. داس خود را «همکار از روی وجدان» می‌خواند. او می‌خواست به سربازان زخمی رسیدگی کند و برای همین خدمت وارد ارتش شده بود. در دوره آموزش اجازه یافت از تمرین با سلاح معاف باشد و برای حضور در کلیسا در روز شنبه مرخصی بگیرد. با وجود این، شماری از افراد واحد او را به دلیل انتخابش تحقیر می‌کردند. موزیم ملی جنگ جهانی دوم گزارش می‌دهد که وقتی شب‌ها دعا می‌کرد، سربازانی به سویش بوت یا وسایل دیگر پرتاب می‌کردند.۲، ۳
برخی از فرماندهان کوشیدند داس را از ارتش خارج کنند. بر اساس بررسی موزیم، تلاش برای اخراج او با استناد به بیماری روانی به نتیجه نرسید و تلاش یک افسر دیگر برای پیگرد نظامی به دلیل نپذیرفتن تفنگ هم پیش نرفت. او سرانجام با واحد صحی قطعه ۳۰۷ پیاده‌نظام از لشکر ۷۷ به اقیانوس آرام اعزام شد. وظیفه‌اش رسیدگی اولیه به مجروحان در میدان و کمک به انتقال‌شان بود. در ۱۹۴۴ در گوام و سپس در لیته فیلیپین خدمت کرد. ارتش برای کار او در این دو نبرد دو نشان ستاره برنزی داد. شماری از هم‌قطارانش حالا پیش از رسیدن به اوکیناوا دیده بودند که او زیر آتش برای رسیدن به افراد زخمی می‌رفت.۲، ۳، ۷
ارتفاعات مائدا از دور و از نزدیک
در اپریل ۱۹۴۵ نیروهای امریکا در اوکیناوا، در جنوب جاپان، پیاده شدند. جنگ روی خشکه تا جون ادامه یافت. ساکنان جزیره نیز در میان آتش جنگ گرفتار شدند. موزیم یادبود صلح اوکیناوا برآورد می‌کند که بیش از صد هزار غیرنظامی جان باختند. شماری در بمباران کشته شدند و شماری در جریان آوارگی بر اثر گرسنگی و بیماری جان دادند. همان موزیم برای بازسازی تجربه مردم، خاطرات بازماندگانی را ثبت کرده که شاهد جنگ در روستاها و شهرهای جزیره بودند. گزارش‌های ارتش امریکا درباره حرکت واحدها و رسیدگی به مجروحان، بخش دیگری از تاریخ همان نبرد را ثبت کرده‌اند.۸، ۹
تومیکو اوتا، از باشندگان اوراسوئه، آن روزها را از جای دیگری به یاد داشت. وقتی حمله هوایی به ناها را دید، چهارده سال داشت. کتاب‌های مکتبش را بسته و با خود به پناهگاه برده بود. در بهار ۱۹۴۵، او و مادرش در محلی در نزدیکی شوری پناه گرفتند. اوتا در مصاحبه با موزیم صلح اوکیناوا گفت که در ۲۹ اپریل، آتش‌بار به پناهگاه‌شان خورد. او و مادرش نزدیک ورودی بودند و بیرون رفتند، اما هشت تن از اعضای خانواده‌اش را از دست داد. در روزهای بعد آن دو به سوی جنوب جزیره رفتند. در تاریخ شفاهی اوتا، همان تاریخی که در گزارش واحد داس روز رسیدن به خط مائدا است، با نام کسانی ثبت شده که او دیگر ندید.۳، ۱۳
قطعه داس در ۲۹ اپریل وارد خط نبرد مائدا در نزدیکی اوراسوئه شد. در عکس ارتش امریکا که چند روز پیش از آن گرفته شده، برجستگی‌های مائدا از سمت شرق کاکازو دیده می‌شوند. گزارش مدال، ارتفاع بخش صخره‌ای را حدود چهارصد فوت، نزدیک به صدوبیست متر، ذکر کرده است. امدادگر در بالای صخره با مسئله‌ای روبه‌رو می‌شد که در یک جاده هموار وجود نداشت. حتی وقتی به مجروح می‌رسید و به زخم‌هایش رسیدگی می‌کرد، باز باید او را از ارتفاع پایین می‌رساند تا به کسانی برسد که امکان انتقالش به محل درمان را داشتند.۱، ۳، ۱۰
مجروحان بالا و کسانی که پایین منتظر بودند
در روایت ارتش، با شدت گرفتن آتش در بالای مائدا، سربازان بسیاری زخمی شدند و گروهی که توان حرکت داشتند عقب رفتند. داس نزد کسانی ماند که نمی‌توانستند همراه واحد برگردند. در مصاحبه‌اش با مرکز تاریخ بخش صحی ارتش، او به یاد می‌آورد که برای پایین کردن مجروحان از طناب استفاده کرد و گروهی در پایین انتقال را ادامه می‌دادند. به گفته او، کسانی که هنوز می‌توانستند راه بروند نیز از کمک برخوردار شدند. کار در دو سوی صخره جریان داشت. بالا باید مجروح را تا لبه می‌رساندند و پایین باید او را از محل دور می‌کردند تا جا برای نفر بعد باز شود.۱، ۷
در نوشته‌های مربوط به داس، عدد هفتادوپنج بارها تکرار شده است. متن حکم ارتش از حدود هفتادوپنج تلفات در جریان آتش‌بار یاد می‌کند و می‌گوید که داس مجروحان را یکی‌یکی پایین فرستاد. کتابخانه ویرجینیا به نقل از داس نوشته است که فرمانده‌اش تعداد نجات‌یافتگان را صد نفر می‌دانست و خود او حدود پنجاه نفر را برآورد می‌کرد. عدد هفتادوپنج میان این دو برآورد قرار گرفت. در خاطرات او، تصمیمی که در آن لحظه اهمیت داشت این بود که هر بار به سوی زخمی دیگری برگردد. گزارش و شهادت او تعداد دقیق را باز می‌گذارند و درباره تکرار همان رفت‌وآمد با هم سازگارند.۱، ۲، ۷
مدال داس به مجموعه‌ای از اقدامات او در فاصله ۲۹ اپریل تا ۲۱ می تعلق گرفت. در گزارش رسمی، مواردی هم آمده که برای رسیدن به مجروحان از خط واحد پیش رفت یا چند بار برای رسیدگی به افراد جداگانه برگشت. در یکی از روزها به افسری زخمی رسید و پس از انتقالش به جای امن، به او پلاسمای خون داد. هر یک از این موارد به کسی مربوط بود که به کمک فوری نیاز داشت و انتقالش تا محل درمان کار چند نفر را می‌طلبید. در پرونده مدال، روز صخره بخشی از چند هفته کار در میدان است.۱، ۲، ۱۱
داس در ادامه نبرد خود نیز به شدت زخمی شد. گزارش ارتش می‌گوید وقتی برانکاردبران او را منتقل می‌کردند، از آنان خواست مجروح دیگری را که وضعیت وخیم‌تری داشت ببرند. بعد بازوی خودش هم آسیب دید. او را برای درمان از جزیره بیرون بردند. در مصاحبه ثبت‌شده، داس میان آنچه بر فراز مائدا رخ داد و جراحت‌هایی که در دیگر بخش‌های نبرد برداشت فرق می‌گذارد. او به یاد داشت که با وجود آتش شدید در بالای ارتفاعات، همان‌جا زخمی نشده بود. هفته‌های جنگ در روایت او چند صحنه جداگانه‌اند که بعدتر در یک متن کوتاه برای اعطای مدال کنار هم قرار گرفتند.۱، ۳، ۷
بازگشت از میدان و سال‌های درمان
داس در هنگام نبرد سرباز درجه اول بود و تا زمان اعطای مدال به درجه سرجوخه رسیده بود. در مراسم کاخ سفید چهارده سرباز دیگر نیز مدال گرفتند. حدود دو هفته بعد، داس با بس به لینچبرگ رفت، همان شهری که پیش از جنگ در آن بزرگ شده بود. برای او مراسمی برگزار شد. روزنامه‌ای که در روز اعطای مدال با او گفت‌وگو کرد، گفته‌اش درباره زخمی‌ها را ثبت کرد. سال‌ها بعد، کتابخانه ویرجینیا از همان گفت‌وگو و اسناد نظامی برای بازسازی زندگی او استفاده کرد.۲، ۴
داس پس از مراسم اکتوبر بار دیگر به درمانگاه و شفاخانه برگشت. جراحت‌های جنگ و بیماری سل به سال‌ها درمان نیاز داشتند. به گزارش کتابخانه ویرجینیا، او بخش بزرگی از حدود شش سال را در شفاخانه‌های نظامی و مراکز درمان کهنه‌سربازان گذراند. یکی از شش‌هایش در جریان درمان برداشته شد و دیگر توان کار تمام‌وقت را پیدا نکرد. او در سال‌های بعد در گفت‌وگو با تاریخ‌نگاران و همکاران نظامی به تجربه‌اش برگشت. مصاحبه ویدیویی او در کتابخانه کنگره و متن گفت‌وگویش با مرکز تاریخ بخش صحی ارتش نگهداری می‌شوند.۲، ۷، ۱۲
در دهه ۱۹۵۰ در شمال‌غرب جورجیا خانه ساخت و با خانواده‌اش در رایزینگ فاون زندگی کرد. او با گروه‌های پیشاهنگی وابسته به کلیسایش کار می‌کرد. سال‌ها بعد که مرکز تاریخ بخش صحی ارتش با او گفت‌وگو کرد، شنوایی‌اش را تا اندازه زیادی از دست داده بود. در متن پیاده‌شده، بخش‌هایی که شنیده یا ثبت نشده‌اند مشخص است. آنچه از توضیحش درباره رساندن زخمی‌ها باقی مانده، نام افراد واحد، دشواری پایین آوردن مجروحان و یاد همکارانی است که انتقال را ادامه دادند.۲، ۷
داس در مارچ ۲۰۰۶ در آلاباما درگذشت و در گورستان ملی چاتانوگا به خاک سپرده شد. در عکس کاخ سفید، مدال به یک نفر داده می‌شود. وقتی او سال‌ها بعد صحنه مائدا را شرح می‌داد، از کسانی هم حرف می‌زد که پایین صخره منتظر می‌ماندند و زخمی‌ها را از آن‌جا می‌بردند. آنچه در گزارش رسمی به چند سطر خلاصه شده، در خاطره داس به صورت کار پشت سر هم برای چندین مجروح ثبت شده است. هر بار که یکی از آنان به پایین می‌رسید، هنوز کسانی بالا مانده بودند.۲، ۴، ۷
منابع و اعتبار عکس‌ها
- متن حکم مدال افتخار دزموند داس، آرشیف ملی امریکا و نسخه متنی ارتش.
- زندگی‌نامه مستند دزموند تامس داس، کتابخانه ویرجینیا.
- دزموند داس، خدمت در اوکیناوا و مدال افتخار، موزیم ملی جنگ جهانی دوم امریکا.
- عکس و ثبت رسمی مراسم اعطای مدال در ۱۲ اکتوبر ۱۹۴۵، کتابخانه و موزیم هری ترومن.
- گواهی اعطای مدال، کتابخانه کنگره امریکا.
- زندگی دزموند داس و پیشینه کلیسایی او، دانشنامه ادونتیست‌های روز هفتم.
- مصاحبه دزموند داس درباره دوره آموزش و نبرد اوکیناوا، مرکز تاریخ بخش صحی ارتش امریکا.
- تاریخ نبرد و تلفات غیرنظامیان، موزیم یادبود صلح اوکیناوا.
- تاریخ شفاهی بازماندگان نبرد اوکیناوا، موزیم یادبود صلح اوکیناوا.
- عکس تاریخی ارتفاعات مائدا، مرکز تاریخ نظامی ارتش امریکا.
- مکاتبه فرماندهی درباره پیشنهاد مدال افتخار، آرشیف ملی امریکا.
- مجموعه دزموند تامس داس، شامل مصاحبه و سندهای شخصی، کتابخانه کنگره.
- شهادت تومیکو اوتا درباره آوارگی از اوراسوئه، موزیم یادبود صلح اوکیناوا.
- عکس شاخص، پرتره دزموند داس در ۱۹۴۵، ارتش امریکا، از آرشیف ملی امریکا، مالکیت عمومی.
