چرا در نورستان پیکره چوبی کنار گورها می‌گذاشتند؟

در مجموعه موزیم ملی ارتش بریتانیا پیکره چوبی مردی نشسته نگهداری می‌شود. روی سرش کلاهی با شکل گنبد دیده می‌شود. موزیم تاریخ ساخت آن را نزدیک به پایان سده نوزدهم میلادی ثبت کرده و منشأ آن را منطقه‌ای دانسته که امروز نورستان خوانده می‌شود. این پیکره بخشی از سنتی است که در آن، تندیس چوبی با یاد مرده و جایگاه خانواده‌اش ارتباط داشت.

چوبی که نزدیک محل دفن می‌ایستاد

در شرح موزیم، نمونه‌هایی از این تندیس‌ها کنار محل دفن روی پایه قرار می‌گرفتند. شکل و اندازه آن‌ها با جایگاه فرد در جامعه پیوند داشت. در مجموعه ولکام نیز نمونه‌هایی ثبت شده‌اند که به پیکره‌های نیاکان در همان منطقه مربوط می‌شوند. این شرح‌ها کمک می‌کنند یک شی جداشده از محل اصلی را در ارتباط با کاری که برای آن ساخته شده بود ببینیم.

سنت‌های مردم دره‌های مختلف یکسان نبودند. منابع موزه‌ای گاهی رسم‌های مردمان دو سوی مرز امروزی را در کنار هم شرح می‌دهند. برای نسبت‌دادن هر رسم به یک روستا یا گروه خاص، محل ساخت و یادداشت‌های گردآورنده اهمیت دارند. دانستن نام منطقه روی کارت موزیم آغاز این بررسی است.

راه یک پیکره تا موزیم

موزیم بریتانیا در شرح همین قطعه نوشته است که فردریک رابرتس آن را در جریان جنگ دوم انگلیس و افغانستان به دست آورد. اطلاعات ثبت‌شده، نام گردآورنده و زمان تقریبی را به دست می‌دهد. برای فهمیدن راه طی‌شده از محل ساخت تا مجموعه موزیم، همین چند سطر نقطه شروع‌اند.

در افغانستان نیز شماری از اشیای چوبی نورستان در مجموعه موزیم ملی ثبت شده‌اند. کنار هم دیدن نمونه‌ها، از تندیس و نقش گرفته تا درِ کنده‌کاری‌شده، کمک می‌کند جای هر قطعه در مجموعه‌ای بزرگ‌تر از کار نجاران و پیکرتراشان منطقه دیده شود.

منابع

1. موزیم ملی ارتش بریتانیا، پرونده پیکره چوبی مرد نشسته
2. مجموعه ولکام، شناسنامه پیکره‌های نیاکان
3. فهرست موزیم ملی افغانستان، بخش اشیای چوبی نورستان

عکس شاخص. پیکره چوبی نورستان در مجموعه موزیم ملی افغانستان. Ninara · صفحه منبع · CC BY 2.0