قرغیزهای پامیر افغانستان چگونه در شرق ترکیه آبادی تازه ساختند؟
بخشهای این نوشته

نام اولوپامیر در شرق ترکیه یادآور سرزمینی است که گروهی از ساکنان آن سالها پیش ترک کردند. این خانوادهها از قرغیزهای پامیر افغانستان بودند. برای رسیدن به ولایت وان، یک مرحله زندگی را در پاکستان گذراندند. جابهجایی برای آنان از یک سفر ساده میان دو کشور تشکیل نشده بود. نخست باید از پامیر بیرون میشدند، سپس در جای موقت برای آینده تصمیم میگرفتند و سرانجام در محل دیگری زندگی گروهی را از نو آغاز میکردند.
در پایان دهه ۱۹۷۰، گروهی از قرغیزهای پامیر در پی دگرگونی سیاسی و جنگ در افغانستان به پاکستان رفتند. رحمانقل از چهرههای مهم جامعه بود و در پی یافتن جایی برای اسکان گروه فعالیت کرد. تصمیمها در همه خانوادهها یکسان نبودند. شماری بعدتر به افغانستان برگشتند و گروهی که در پاکستان ماند به دنبال امکان زندگی در کشور دیگری بود. همین تفاوت مسیر، برای خواندن داستان قرغیزهای پامیر اهمیت دارد.
از پاکستان تا محل سکونت در وان
در ۱۹۸۲، ترکیه گروهی از پناهندگان را پذیرفت. در پژوهش درباره قرغیزهای پامیر، انتقال به ترکیه و استقرار بعدی در محدوده ارجیش در ولایت وان از مراحل جداگانه یاد شدهاند. آبادی اولوپامیر با نامی ساخته شد که یاد پامیر بزرگ را در محل تازه نگه میداشت. خانوادهها از چشمانداز مرتفع واخان به محیطی دیگر رفتند و باید خانه و کار را با وضعیت جدید سازگار میکردند.

اسکان در خانههای ثابت برای زندگی روزانه تغییر بزرگی بود. در پامیر، دامداری و حرکت فصلی بر استفاده از زمین و محل سکونت اثر داشتند. در ترکیه، شکل خانهها و دسترسی به سرک و خدمات گونه دیگری از زندگی را پیش گذاشت. نام آبادی، پیوند با گذشته را حفظ میکرد و شرایط محل تازه به زندگی نسل بعد شکل میداد. پژوهشهای مردمشناسی این دو بخش را در کنار هم دنبال میکنند.
تاریخ اولوپامیر بخش جداگانهای از تاریخ مهاجرت افغانستان است. مردم یک منطقه کوهستانی ابتدا به پاکستان رفتند و بخشی از آنان از آنجا به شرق ترکیه رسیدند. نام پامیر در آبادی تازه ماند. از روی همین نام میتوان مسیر را برعکس دنبال کرد، از وان به پاکستان و سپس به درهها و چراگاههایی که خانوادهها زمانی در افغانستان در آنها زندگی میکردند.
منابع
- دانشگاه آزاد برلین و پژوهش جغرافیایی درباره قرغیزهای پامیر و ایجاد اولوپامیر در ترکیه
- نشنل جیوگرافیک و گزارش درباره راههای متفاوت خانوادههای قرغیز پامیر پس از مهاجرت
- آرشیف سازمان ملل و گزارش تاریخی درباره انتقال شماری از پناهندگان افغان به ترکیه
عکس شاخص. عکس تاریخی از جهیل چقمقتین و چشمانداز پامیر کوچک افغانستان. اورل استاین، نسخه چاپ ۱۹۱۲، مالکیت عمومی.


