کار حفاظت از طاقچهها و پارههای تندیسهای بامیان چگونه آغاز شد؟

بخشهای این نوشته
پس از تخریب تندیسهای بودا در مارچ ۲۰۰۱، میان پای طاقچههای بامیان و دیواره بلند صخره تکههای سنگ و گل باقی مانده بود. گروهی که برای بررسی محل رسید، با دو نوع کار روبهرو شد. پارههای بهجامانده باید شناخته و ثبت میشدند. خود دیواره و طاقچهها هم در بعضی قسمتها نیاز به استحکام داشتند. کسی که از دور جای خالی تندیس را میدید، ممکن بود این دو کار را یک اقدام بداند. در محل، بررسی هر یک شاهدها و تصمیمهای جداگانه میخواست.
نخستین مرحله حفاظت در ۲۰۰۳ شروع شد. گزارش یونسکو از آغاز کار در طاقچه شرقی در پاییز همان سال یاد میکند. بررسیهای میدانی به این مربوط بود که کدام قسمت صخره نیاز فوری به نگهداری داشت و چگونه میشد کار روی آثار درون طاقچهها را ادامه داد. در همان برنامه، نقاشیهای دیواری غارهای بودایی و حدود محوطه باستانشناسی هم بررسی شدند. گروه کارشناسان یونسکو در دسمبر ۲۰۰۴ در توکیو پیشنهادهای مرحله بعد را بررسی کرد.
ثبت جای پارهها پیش از جابهجایی
پارهای که در زمین پیدا میشود، ممکن است اطلاعاتش را از سطح یا از جای قرار گرفتن به دست بدهد. اگر تنها اندازه و جنس آن معلوم شود و محل اولیه ثبت نگردد، بخشی از شاهد از دست میرود. در بامیان، بررسی و جابهجایی پارهها با توجه به وضعیت صخره پیش رفت. پس از جمعآوری بخشهایی از قطعات، دورههای دیگری از کار برای حفاظت و استحکام طاقچه شرقی انجام شد. عکسهای داربست مربوط به همین نوع فعالیت در محلاند.

طرحهای اولیه شامل تهیه نقشه و مدل سهبعدی هم بودند. نقشه به پژوهشگر اجازه میداد مجموعه را در اندازهای بزرگتر از یک طاقچه ببیند. غارها، نقاشیهای دیواری و بخشهای دیگر صخره در تاریخ بامیان نقش داشتند و وضعیت آنها جداگانه ثبت شد. کمکم امکان پیدا شد که عکس یک تکه یا دیواره با جای آن در محدوده بزرگتر مقایسه شود.
بخش مهمی از کار حفاظتی از فاصله دور دیده نمیشود. تماشاگر نخست فضای خالی و قامت صخره را میبیند. ثبت پارهها و اندازهگیری موضع دیواره در گوشههای کوچکتر انجام میشد. همین کار امکان داد که پس از ۲۰۰۱، درباره وضعیت بخشهای بازمانده با رجوع به تصویر، نقشه و ثبت میدانی گفتوگو شود.
منابع
- مرکز میراث جهانی یونسکو و شرح مرحله نخست حفاظت از محوطه بامیان
- یونسکو و مجموعه پژوهشها درباره حفاظت از پارهها و طاقچههای بودای بامیان
- ایکوموس و گزارش بررسیهای حفاظتی محوطه بامیان
عکس شاخص. داربست در یکی از طاقچههای بامیان در جریان کارهای حفاظتی پس از ۲۰۰۱. Tracy Hunter from Kabul,, Afghanistan، CC BY 2.0، اندازه تصویر تنظیم شده است.


