از چیاپاس تا ایبون، چهارده ماه سرگردانی خوزه سالوادور آلوارنگا

مردی که از لابه‌لای درختان به کنار آب رسیده بود، از سوی دیگر آبراه صدا می‌زد. امی لیبوکمتو او را از نزدیک خانه‌اش دید. به خبرنگار جاناتان فرانکلین گفت مرد گرسنه و ناتوان به نظر می‌رسید و در نگاه اول فکر کرد از کشتی به آب افتاده است. امی و همسرش راسل لایکیدریک او را به خانه بردند. مرد به زبان اسپانیایی حرف می‌زد و آنان حرفش را نمی‌فهمیدند. او برای توضیح، شکل یک قایق، یک آدم و ساحل را کشید. نامش خوزه سالوادور آلوارنگا بود. در ۳۰ جنوری ۲۰۱۴، قایق او به آب‌سنگ ایبون در جزایر مارشال رسیده بود.^{۱، ۴}

راسل پس از آن که او را در خانه جا دادند، با قایق از تالاب گذشت تا خبر را به مسوولان محل برساند. یک پرستار و پولیس به محل آمدند و مرد را به آبادی اصلی ایبون بردند. برای آلوارنگا، دوباره سوار شدن به قایق آسان نبود. او هنوز نمی‌دانست چه فاصله‌ای از ساحل مکزیک گرفته است و ساکنان ایبون هم تازه می‌کوشیدند بفهمند این مرد از کجا آمده. چند روز بعد، تماس با ماهی‌گیران و مسوولان جست‌وجو در چیاپاس راهی برای کنار هم گذاشتن دو سر داستان فراهم کرد.^{۱، ۳، ۴}

دو ماهی‌گیر و یک تماس با ساحل

آلوارنگا اهل گاریتا پالمرا، آبادی ساحلی السالوادور، بود و سال‌ها در مکزیک ماهی می‌گرفت. ساحل ایالت چیاپاس برایش محل کار بود. به روایت همکارانش، مردم محل او را بیشتر با لقبش می‌شناختند. روز ۱۷ نوامبر ۲۰۱۲ برای یک سفر معمول ماهی‌گیری به اقیانوس آرام رفت. همراه همیشگی‌اش نتوانست در سفر شرکت کند و ازکیل کوردوبا جای او را گرفت. فرانکلین از گفت‌وگو با ماهی‌گیران محل نوشته است که این دو پیش از آن با یکدیگر کار نکرده بودند. قایق سرپوش ثابتی نداشت و صندوق بزرگی روی آن بود که صید را با یخ در آن نگه می‌داشتند.^{۱، ۲، ۳، ۷}

طوفان هنگام برگشت بالا گرفت. آلوارنگا می‌کوشید قایق را به سمت ساحل ببرد و کوردوبا آب را از کف آن بیرون می‌ریخت. در روایت آلوارنگا، جایی در افق بلندی ساحل را دیده بودند که موتور از کار افتاد. او با بی‌سیم به صاحب قایق خبر داد. صاحب قایق از او مختصات خواست، اما دستگاه موقعیت‌یاب کار نمی‌کرد. تماس برای مدتی کوتاه ادامه یافت. وقتی بی‌سیم هم از کار افتاد، دو مرد دیگر نمی‌توانستند به ساحل خبر بدهند که از جایی که تماس گرفته‌اند چقدر دور شده‌اند.^{۱، ۳، ۷}

برای سبک کردن قایق، بخشی از بار را به دریا ریختند. صندوق صید پس از خالی شدن به پناهگاهی در برابر باد و پاشیدن آب تبدیل شد. در بازگویی آلوارنگا، آن دو شب‌ها در پناه صندوق می‌ماندند و نوبتی بیرون می‌آمدند تا آب را از قایق خارج کنند. در ساحل، خبر ناپدید شدنشان به امدادگران رسید. خایمه ماروکین، مسوول جست‌وجو در چیاپاس، بعدها به گاردین گفت پس از دو روز، به‌دلیل دید کم و باد شدید پروازهای جست‌وجو متوقف شد. پدر کوردوبا در جریان عملیات به میدان هوایی می‌رفت و منتظر خبر می‌ماند.^{۱، ۳، ۷}

صندوق ماهی و ظرف‌های آب

وقتی قایق از ساحل دورتر شد، مقدار خوراک و آب باقی‌مانده معلوم بود و زمان رسیدن کمک معلوم نبود. به گفته آلوارنگا، در بعضی روزها ماهی می‌گرفتند و کوردوبا آن را پاک می‌کرد و بخش‌هایی از گوشت را برای خشک شدن می‌گذاشت. پرندگان و لاک‌پشت‌هایی هم به نزدیکی قایق می‌آمدند. روزهایی که باران می‌بارید، دو مرد آب جمع می‌کردند و برای روزهای بعد نگه می‌داشتند. آلوارنگا در مصاحبه‌اش به یاد آورد که پس از یک دوره تشنگی، صدای قطره‌ها را وقتی در صندوق بود شنید و کوردوبا را صدا زد. هر دو برای آماده کردن ظرف بیرون آمدند.^{۱، ۲}

در گزارش فرانکلین، هر چیزی که روی آب پیدا می‌شد ممکن بود به کارشان بیاید. بطری‌های خالی را برای نگه داشتن آب برمی‌داشتند. یک بار به کیسه‌ای رسیدند که ته‌مانده خوراک در آن بود و چیزهایی را که می‌توانستند استفاده کنند میان خود تقسیم کردند. آلوارنگا از روزهایی یاد کرد که خوراک اندکی برای بعد داشتند و می‌توانستند درباره زندگی پیش از سفر حرف بزنند. در یکی از آن گفت‌وگوها درباره مادرانشان حرف زدند و قرار گذاشتند اگر یکی به خشکی رسید، به خانواده دیگری خبر بدهد.^۱

آنچه در قایق پس از آن رخ داد، از زبان آلوارنگا ثبت شده است. به گفته او، کوردوبا پس از بیمار شدن به‌تدریج از خوردن دست کشید. آلوارنگا کوشید به او خوراک و آب بدهد، اما حالش بدتر شد. به روایت او، کوردوبا پیش از مرگ از همراهش خواست برای مادرش پیامی ببرد. آلوارنگا پس از مرگ کوردوبا مدتی با او حرف می‌زد، انگار هنوز زنده است. بعد پیکر او را به دریا سپرد و سفر در قایق کوچک را به تنهایی ادامه داد. کوردوبا یکی از همان دو نفری بود که نامشان پس از طوفان به عنوان ماهی‌گیران ناپدیدشده ثبت شده بود.^{۱، ۳، ۶}

آلوارنگا از روی تغییر شکل ماه گذشت زمان را دنبال می‌کرد. این را از پدربزرگش در کودکی آموخته بود. در روایتش، پس از مرگ همراهش روزهایی را به یاد می‌آورد که برای خودش حرف می‌زد و به دیدن خانواده فکر می‌کرد. جای قایق روی نقشه برایش روشن نبود. سرانجام در یکی از روزهای آخر، پرندگان ساحلی را دید و پس از آن خشکی از میان مه پیدا شد. قایق به نزدیکی جزیره کوچک تایل در آب‌سنگ ایبون رسید. همان‌جا آلوارنگا توانست به خشکی برسد و به سمت خانه‌ای برود که امی و راسل در آن بودند.^{۱، ۲}

در بازگویی آلوارنگا، از دور خانه یا سرکی دیده نمی‌شد. به ساحل که نزدیک شد، خودش را به آب انداخت و موج او را روی ریگ ساحل برد. بعدها به فرانکلین گفت در همان لحظه مشتی ریگ را در دست گرفت. هنوز نمی‌دانست نام جزیره چیست و در همان ساحل هم کسی نبود که با او حرف بزند. برای رسیدن به خانه، از میان برگ‌ها و پوست نارگیل گذشت. وقتی توان ایستادنش کم می‌شد، خود را با دست و پا پیش می‌کشید. نخستین کسانی که دید او را از روی ظاهرش یک مسافر عادی نشناختند. امی و راسل مدتی باید از اشاره‌هایش می‌فهمیدند که چه کمکی می‌خواهد.^۱

قایقی که در مکزیک ناپدید شده بود

در جزایر مارشال، خبر پیدا شدن او پیش از آن که همه جزئیات روشن شود به رسانه‌ها رسید. در مصاحبه‌های نخست، آلوارنگا تاریخ حرکت را در دسمبر ۲۰۱۲ گفته بود. امدادگران مکزیک تاریخ ۱۷ نوامبر را ثبت کرده بودند. نامی که در گزارش اولیه ناپدیدشدن کنار نام کوردوبا آمده بود نیز «سیریلو وارگاس» بود. در گزارش‌های بعدی، ماهی‌گیرانی که آلوارنگا را می‌شناختند توضیح دادند که این مرد اهل السالوادور در همان ساحل کار می‌کرد و از نیمه نوامبر ۲۰۱۲ به محل کارش برنگشته بود. سفیر مکزیک در فیلیپین هم گفت شرکت ماهی‌گیری ناپدید شدن آلوارنگا را در همان نوامبر به مقام‌ها گزارش کرده بود.^{۳، ۴، ۷، ۸}

جاناتان فرانکلین در گزارش بعدی‌اش نوشت مسوولان با صاحب قایق تماس گرفتند و او شماره ثبت شناور پیدا‌شده را با قایقی که در چیاپاس ناپدید شده بود، مطابقت داد. فرانکلین پس از بازگشت آلوارنگا به السالوادور بیش از چهل بار با او گفت‌وگو کرد و روایت کسانی را هم شنید که در محل حرکت، در ایبون یا در درمان او حضور داشتند. کتاب او «۴۳۸ روز» نام گرفت. برای روزهایی که هر دو مرد در قایق بودند و ماه‌های پس از مرگ کوردوبا، بخش اصلی جزئیات همچنان از بازگویی بازمانده به دست آمده است.^{۱، ۲، ۳}

پژوهشگران دانشگاه هاوایی پرسش دیگری را بررسی کردند. آیا جریان آب و باد می‌توانست یک قایق کوچک را از آب‌های دور از ساحل مکزیک تا نزدیکی ایبون ببرد؟ نیکلای ماکسیمنکو و یان هافنر در مدل خود شانزده نقطه فرضی را در آب‌های جنوب‌غربی چیاپاس گذاشتند. مسیرهای به‌دست‌آمده در جهت غرب رفتند و شماری نزدیک ایبون قرار گرفتند یا از حوالی آن گذشتند. آنان از مدلی استفاده کردند که پیش از آن برای دنبال کردن حرکت بقایای سونامی جاپان در اقیانوس آرام به کار رفته بود. این شبیه‌سازی نشان می‌داد رسیدن یک قایق رانده‌شده به آن منطقه با الگوی باد و جریان‌های اقیانوس سازگار است.^۵

دانشگاه در توضیح مدل تاریخ آغاز را ۲۰ دسمبر ۲۰۱۲ گذاشته بود. آن تاریخ از خبرهای اولیه آمده بود که حرکت آلوارنگا را در دسمبر قرار می‌دادند. تاریخ ثبت‌شده عملیات در چیاپاس، ماه نوامبر بود. به همین دلیل مسیرهای روی نقشه دانشگاه را می‌توان برای فهم جهت حرکت آب و باد خواند. جایی که خود قایق در هر روز قرار داشت در دست نبود. آلوارنگا بعدا به فرانکلین گفت زمانی توانست گستره سفرش را مجسم کند که به نقشه مسیر میان مکزیک و جزایر مارشال نگاه کرد.^{۱، ۳، ۵}

بازگشت به خانه و رساندن یک پیام

آلوارنگا پس از رسیدن به ایبون برای مراقبت طبی به ماجورو، پایتخت جزایر مارشال، منتقل شد. رسیدن به ساحل به معنای پایان درمان نبود. به روایت فرانکلین، پاهایش ورم داشت و داکتران چند روز صبر کردند تا حالش برای سفر هوایی باثبات شود. او در ۱۱ فبروری ۲۰۱۴ به السالوادور رسید. خبرنگاران در میدان هوایی جمع شده بودند و خانواده‌اش پس از سال‌ها او را می‌دیدند. مادرش در گفت‌وگو با رسانه‌ها گفته بود خانواده تصور کرده بودند که او دیگر زنده نیست. دخترش در همان روزها گفته بود می‌خواهد هنگام دیدن پدر او را در آغوش بگیرد.^{۱، ۳، ۶}

بازگشت آلوارنگا یک سفر دیگر هم در پی داشت. وقتی توان رفتن پیدا کرد، به مکزیک رفت و با آنا روسا، مادر کوردوبا، نشست. به گزارش فرانکلین، دیدارشان نزدیک به دو ساعت طول کشید و مادر از او درباره پسرش پرسید. وقتی دو ماهی‌گیر از چیاپاس بیرون شدند، انتظار می‌رفت تا چند روز دیگر به همان ساحل برگردند. اکنون یکی از آنان به همان ایالت برگشته بود و به خانواده دیگری توضیح می‌داد که در قایق چه گذشته است. قولی که آن دو در میانه اقیانوس به یکدیگر داده بودند، با آن گفت‌وگو به ساحل رسید.^{۱، ۲، ۳}

منابع و اعتبار عکس‌ها

1. روایت جاناتان فرانکلین بر پایه گفت‌وگو با آلوارنگا و شاهدان، گزیده کتاب «۴۳۸ روز».
2. «۴۳۸ روز» نوشته جاناتان فرانکلین، معرفی و گزیده کتاب از ناشر.
3. گزارش جو تاکمن و گفت‌وگو با مسوول عملیات جست‌وجو در چیاپاس.
4. گفته‌های سفیر مکزیک درباره ثبت ناپدید شدن ماهی‌گیران، ال اونیورسال.
5. دانشگاه هاوایی، شبیه‌سازی جریان آب و باد در مسیر قایق.
6. گزارش اسوشیتدپرس و گفت‌وگو با خانواده هنگام بازگشت به السالوادور.
7. گزارش محلی چیاپاس با گفته‌های صاحب قایق و ماهی‌گیران پاردون.
8. گزارش نخستین گفت‌وگوها در جزایر مارشال و پرسش‌ها درباره تاریخ حرکت.
9. نمای ایبون در جزایر مارشال از فضا، ۴ سپتامبر ۱۹۸۴. عکس ناسا، ویکی‌مدیا کامنز، مالکیت عمومی در امریکا.