قایقها و نوازندگان چگونه در صحنه شکار طاق بستان کنار هم جا گرفتند؟
بخشهای این نوشته

در دیواره یکی از طاقهای طاق بستان در کرمانشاه، چند قایق روی سطح سنگ دیده میشوند. در بخشی از تصویر، پیکری در قایق بر جانوران هدف میگیرد. در بخشهای دیگر، کسانی روی آب یا کناره آن قرار دارند. برای فهمیدن صحنه باید چشم را از یک جزء به جزء بعدی برد. هیچ قایق به تنهایی همه ماجرا را نشان نمیدهد. کنار هم آمدن افراد، جانوران، آب و وسایل به تصویر ترتیب میدهد.
طاق بستان مجموعهای از نقشهای برجسته ساسانی در کنار کوه است. در طاق بزرگ، دو صحنه شکار روی دیوارهها ماندهاند و بخشهای دیگر نقشهای متفاوتی دارند. پژوهشگران بخش بزرگی از این برنامه تصویری را به روزگار خسرو پرویز مربوط دانستهاند. ترتیب دقیق تاریخ برخی نقشها موضوع بررسی است. در صحنه شکار گراز، جنس و عمق کندهکاری با نقش پیکرهای بخش دیگر طاق فرق میکند.
یک رویداد در چند جای تصویر
در بخش شکار، صحنه از کنار هم گذاشتن بخشهایی ساخته شده که میتوان آنها را در امتداد دیوار دنبال کرد. فیلسواران در دور کردن یا راندن جانوران به محل شکار سهم دارند. افراد داخل قایق کار جداگانهای انجام میدهند. نوازندگان نیز در تصویر حضور دارند. نواختن چنگ در کنار حرکت قایقها بخشی از تصویر را میسازد. قرار گرفتن همه این اشخاص در یک قاب به بیننده کمک میکند تشخیص دهد که شکار درباری یک فعالیت گروهی بوده و افراد نقشهای متفاوتی داشتهاند.

نقش به زندگی دربار راهی باز میکند که در آن ساز موسیقی، پوشش و وسیله رفتوآمد قابل دیدناند. برای شناخت هر بخش، پژوهشگران آن را با تصویرهای دیگر ساسانی مقایسه میکنند. اگر چین لباس در بخشی از سنگ ساییده شده باشد، تکرار صورت یا پوشش در جای دیگر میتواند به خواندن نقش کمک کند. جزئیات کوچک همچنین امکان میدهند تفاوت همراهان را با شخصیت مرکزی دنبال کنیم.
تماشاگر در طاق بستان با یک دیوار سنگی روبهرو است. با حرکت در برابر آن، چند نقطه از یک رویداد پیش چشمش میآید. نقش به کمک قایق و افراد کنارش نشان میدهد که چگونه پیکر اصلی در میان کار دیگران جای میگرفت. همین ترتیب است که سنگ را از مجموعهای از شکلهای جدا به تصویری از یک روز شکار درباری رسانده است.
منابع
- دانشنامه ایرانیکا و تاریخ هنر ساسانی و نقشهای طاق بستان
- دانشنامه ایرانیکا و بررسی شکار در تاریخ ایران پیش از اسلام
- پژوهش درباره خسرو دوم و صحنه شکار گراز در طاق بزرگ
عکس شاخص. نقش برجسته شکار گراز در طاق بستان کرمانشاه. Philippe Chavin، CC BY 2.5.


