چگونه سنگنوشته داریوش از رساندن کشتیها میان نیل و دریای سرخ خبر داد؟
بخشهای این نوشته

در مجموعه لوور، بخشی از سنگی دیده میشود که روزگاری نزدیک راه آبی در مصر قرار داشت. روی آن تصویر و نشانههایی مانده است. نام داریوش اول با نوشته فارسی باستان به اثر پیوند دارد. بخش دیگر سنگ از زبان و شیوه نگارش مصری استفاده میکرد. برای شناخت داستان ساخت راه آبی، پژوهشگران باید میدیدند که قطعههای نوشته از چه بخش سنگ آمدهاند و هر کدام درباره چه اقدامی سخن میگویند.
داریوش در آغاز دوره هخامنشی بر سرزمینهایی حکومت میکرد که مصر هم در میان آنها بود. در شرق دلتای نیل، ایجاد یا تکمیل گذرگاهی برای آب میتوانست امکان حرکت به سوی دریای سرخ را فراهم کند. راه باید از نقطههایی در زمین عبور میکرد که در هر فصل وضع آب یکسان نداشتند. متن حکشده از اقدام پادشاه درباره کندن آبراه یاد میکند و حرکت کشتیها را به همان دستور پیوند میدهد.
یک یادبود با دو شیوه نگارش
سنگ یادبود شالوف در نزدیکی مسیر تاریخی پیدا شد. بررسی قطعهها نشان داده است که از یک سو نوشته هخامنشی و از سوی دیگر نقش و نوشته مصری به کار رفته بودند. در بازسازی وجه اصلی، پیکر داریوش دو بار در کنار نام او قرار میگیرد. این ترکیب به پژوهشگران امکان میدهد ببینند که معرفی فرمانروا چگونه با شکلهای متفاوت نوشتن و تصویر کردن در یک اثر گرد آمده بود.

هرودوت هم از راه آبی و کار بر آن یاد کرده است. نوشته سنگی سندی از محیط خود پروژه فراهم میکند و گزارش نویسنده از جایی دیگر به همان موضوع نگاه میکند. با مقایسه آنها، میتوان میان طرح پادشاه و راهی که در روایتهای بعدی وصف شده پیوند پیدا کرد. مسیر کانال با آبراه بزرگ سوئز در روزگار جدید یکسان نبود. در دوره هخامنشی، راه از سامانه رود نیل به سوی ساحل دریای سرخ ادامه مییافت.
برای کارگر یا کسی که کشتی را حرکت میداد، کانال در زمین و آب شکل داشت. برای کسی که باید کار را ثبت میکرد، نام فرمانروا و عبارت مربوط به حرکت کشتی در سنگ جا گرفت. قطعه لوور همه بخشهای آبراه را نشان نمیدهد. اهمیتش در این است که تاریخ ساخت راه را به سندی نزدیک میکند که برای خود محل ساخته شده و دو سنت نوشتاری را در بخشهای مختلف آن میتوان دنبال کرد.
منابع
- موزیم لوور و ثبت قطعه سنگ یادبود شالوف
- دانشگاه آکسفورد و نوشتههای سنگ کانال داریوش
- متن و شرح سنگنوشته هخامنشی کانال داریوش
عکس شاخص. قطعه سنگ یادبود کانال داریوش از شالوف در مصر. Jona Lendering، CC0.


