دیدار شاه تهماسب و همایون چگونه یک سده بعد روی دیوار چهلستون آمد؟
بخشهای این نوشته

در تالار کاخ چهلستون اصفهان، میان نقشهای دیواری صحنهای دیده میشود که شاه تهماسب صفوی را در کنار همایون نشان میدهد. مهمانان و همراهان در پیرامون آن دو قرار دارند و پیش روی آنان گروهی از موسیقیدانان و دیگر افراد دیده میشوند. این دیدار در سده شانزدهم رخ داد. نقاشی به دوره متاخرتر کاخ مربوط است. در سده بعد، زمانی که اصفهان مرکز ساختوساز و هنر دربار صفوی بود، هنرمندان آن رویداد پیشین را روی دیوار نشاندند.
همایون، فرمانروای گورکانی، در جریان از دست دادن قدرت به ایران آمد و در روزگار شاه تهماسب از او پذیرایی شد. برای نمایش این دیدار در یک قاب، هنرمند باید جای دو شخصیت اصلی، رنگ لباسها و فاصله میان همراهان را تعیین میکرد. مرکز تصویر به کسانی اختصاص دارد که بیننده باید نخست آنها را بشناسد. گروههای کناری فضایی میسازند که دیدار رسمی را به یک مجلس درباری تبدیل میکند.
دیواری در تالار پذیرایی
چهلستون در اصفهان برای کارهایی از جمله پذیرایی دربار به کار میرفت. تالار با دیوارهای بلند جایی فراهم میکرد که از دور هم بتوان تصویرهای بزرگ را دید. کسانی که در یک مجلس درباری در این کاخ حضور میداشتند، ممکن بود هم فضای پذیرایی خود را تجربه کنند و هم صحنهای از پذیرایی پیشین را بر دیوار ببینند. قرار گرفتن نقش در تالار معین بخشی از نحوه خواندن تصویر بود.

نقاشی سندی از طرز لباس، نشستن و نمایش فرمانروایی در زمانی است که اثر ساخته شد. برای شناخت تمام جزئیات دیدار تاریخی باید از نوشتههای دوره دیدار هم کمک گرفت. هنرمندان بعدتر چند شخصیت و نشان را در یک تصویر جا دادند و صحنه را به شکلی درآوردند که در تالار خودشان مفهوم داشته باشد. فاصله زمان میان دیدار و نقاشی در کنار شباهت عنوانها و اشخاص اهمیت دارد.
روی دیوار، نگاه میتواند از دو فرمانروا به سوی نوازندگان و دوباره به همراهان برگردد. این ترتیب برای روایت یک دیدار ساخته شده است. تاریخ آن تنها به روز آمدن همایون محدود نمیشود. دوره دیگری هم وجود داشت که در آن هنرمندان و سفارشدهندگان تصمیم گرفتند همان مهمان و میزبان را روی دیوار یکی از تالارهای اصفهان نشان بدهند.
منابع
- دانشنامه ایرانیکا و معماری و نقاشیهای کاخ چهلستون
- پژوهش دانشگاه کالیفرنیا و صحنه استقبال از همایون و نوازندگان
عکس شاخص. دیدار همایون و شاه تهماسب در نقاشی دیواری کاخ چهلستون. Unknown original painter circa 1647; Photograph taken by Muhammad Mahdi Karim، مالکیت عمومی.


