نام جعفر تبریزی در پایان شاهنامه بایسنغری مانده است
بخش‌های این نوشته
برای دیدن اینکه شاهنامه بایسنغری چه وقت و به دست چه کسی به پایان رسید، باید به انتهای نسخه رفت. در آنجا نام جعفر تبریزی، خوش‌نویس، و تاریخ پایان کتاب ثبت شده است. نسخه در سال ۱۴۳۰ میلادی آماده شد و اکنون در کتابخانه کاخ گلستان تهران نگهداری می‌شود.
بایسنغر، فرزند شاهرخ و شاهزاده تیموری، تهیه نسخه را در سال ۱۴۲۶ سفارش داد. هرات محل کار گروهی از نقاشان، خوش‌نویسان و تذهیب‌کارانی بود که زیر نظر جعفر کار می‌کردند. در روایت قبلی سایت درباره کارگاه بایسنغر، کار جمعی هنرمندان محور بود. در خود شاهنامه می‌شود از یادداشت‌های پراکنده و نشانه‌های روی صفحه‌ها، سرگذشت همین نسخه را جداگانه دنبال کرد.
پیش از رسیدن به انجامه، در آغاز نسخه شمسه‌ای زرین دیده می‌شود. نوشته آن کتاب را به خزانه بایسنغر نسبت می‌دهد. نام بایسنغر در جای دیگری هم ثبت شده است. روی تزیین بناهایی که در برخی نگاره‌ها تصویر شده‌اند. خواننده‌ای که این نشانه‌ها را دنبال کند، نام سفارش‌دهنده را هم در نوشته رسمی کتاب می‌بیند و هم در دل صحنه‌هایی که نقاشان برای داستان ساخته‌اند.
نسخه‌ای که با مقایسه نسخه‌ها فراهم شد
در مقدمه شاهنامه آمده است که تهیه‌کنندگان چند نسخه را با هم مقایسه کردند. این کار پیش از نوشتن نسخه تازه اهمیت داشت. کاتب باید با متنی روبه‌رو می‌شد که پس از سنجیدن نوشته‌های موجود برای کتاب در نظر گرفته شده بود. در نتیجه، خواندن تاریخ نسخه از لحظه قلم گذاشتن جعفر آغاز نمی‌شود. مرحله‌ای هم برای گردآوری و سنجش متن پیش از خوش‌نویسی وجود داشت.
این بخش از سرگذشت نسخه با خود مقدمه قابل پیگیری است. خواننده می‌تواند میان آنچه تهیه‌کنندگان درباره کارشان گفته‌اند و آنچه امروز پژوهشگران از مقایسه نسخه‌ها می‌فهمند فرق بگذارد. برای شناخت نسخه بایسنغری، مقدمه گزارشی از روش آماده‌سازی متن است و انجامه زمانی را ثبت می‌کند که کار کتاب به پایان رسیده بود.
بیست‌ودو نگاره و چند جای امضا
پرونده ثبت اثر در یونسکو از بیست‌ودو نگاره در شیوه مکتب هرات یاد می‌کند. متن و نگاره‌ها را باید در موقعیتشان در کتاب دید. یک تصویر میان برگ‌هایی قرار می‌گیرد که داستان را پیش می‌برند. نوشته زرین آغاز کتاب و انجامه پایانی هم جایگاه سفارش‌دهنده و کاتب را در دو نقطه متفاوت مشخص می‌کنند.
این نسخه امروز در تهران است و کارش در هرات انجام شده بود. برای روایت فاصله میان دو شهر، نخست باید از آنچه روی خود کتاب قطعی است شروع کرد. شمسه می‌گوید نسخه برای چه خزانه‌ای آماده شده بود. پایان کتاب نام کاتب و تاریخ اتمام را نگه داشته است. در میان آن دو، نگاره‌ها باقی مانده‌اند و خواننده می‌تواند ببیند کار کتاب در کدام صفحه به تصویر رسیده و در کدام صفحه به قلم.
منابع
در همین سایت بخوانید. در کارگاه بایسنغر هرات چگونه کتاب می‌ساختند؟
