اندرزهای دِلفی روی سنگی در آی‌خانم حک شدند
بخش‌های این نوشته
بر سنگی از آی‌خانم، نام کلئارخوس در کنار اشاره‌ای به دلفی دیده می‌شود. سنگ‌نوشته می‌گوید او اندرزهایی را که در پرستشگاه دلفی وجود داشت رونویسی کرد و در محل یادبود کینئاس در آی‌خانم گذاشت. از میان سطرهای باقی‌مانده می‌شود راه چند جمله را از جهان یونانی تا کنار آمو دنبال کرد.
آی‌خانم در شمال افغانستان امروزی قرار دارد. نوشته به یونانی است و متن آن از دو بخش تشکیل شده است. بخشی سرگذشت رونویسی و محل نصب را توضیح می‌دهد. بخش دیگر چند اندرز را می‌آورد. این تقسیم کار در خود سنگ اهمیت دارد. خواننده هم با محتوای جمله‌ها روبه‌رو می‌شود و هم با خبری درباره اینکه چه کسی آن‌ها را از کجا آورده بود.
اندرزهای بازمانده به دوره‌های زندگی اشاره دارند. از رفتار کودک و خویشتن‌داری جوان تا انصاف در میانه عمر و مشورت دادن در سالمندی. یک سطر پایانی هم به رسیدن به پایان زندگی می‌پردازد. بر سنگ، دوره‌های عمر به ترتیب کنار هم آمده‌اند. خواندن این ترتیب کمک می‌کند بدانیم چه چیزی از مجموعه بزرگ‌تری که به دلفی نسبت داده می‌شد، در این قطعه ثبت شده است.
محل نصب در کنار یادبود کینئاس
متن نام کینئاس و محل نصب اندرزها را حفظ کرده است. برای کسی که در آی‌خانم به آنجا می‌آمد، نوشته به بنایی مشخص تعلق داشت. نصب متن بر سنگ نیز با نگهداری آن در کاغذ یا خواندنش در یک جلسه فرق داشت. جمله‌ها در فضایی قرار گرفتند که می‌شد دوباره از برابرشان گذشت و خواندشان.
پژوهش درباره هویت دقیق کلئارخوس از نام روی سنگ شروع می‌شود. فهرست موزیم افغانستان احتمال پیوند او با کلئارخوس، شاگرد ارسطو، را مطرح می‌کند. برای روایت آنچه به قطع روی سنگ ثبت شده، نام رونویس و اشاره‌اش به دلفی کافی است. شناختن همان شخص در بیرون از متن، به مدارک دیگری هم نیاز دارد.
راهی که متن پیمود
دلفی و آی‌خانم در دو سوی پهنه بزرگی از جهان باستان بودند. نوشته مسیر کامل سفر کلئارخوس و همه ایستگاه‌های او را نمی‌دهد. با این حال دو نقطه روشن دارد. جایی که اندرزها از آن رونویسی شدند و جایی که نسخه سنگی آن‌ها نصب شد. این دو نقطه برای دنبال کردن گردش یک متن کافی‌اند.
در فهرست موزیم ملی افغانستان، این قطعه یک بلوک سنگ با دو نوشته هم‌زمان معرفی شده است. اندازه بخش بازمانده، خواندن آن را به چند اندرز آخر محدود می‌کند. از همین رو تعداد سطرهای قابل خواندن با شمار اندرزهایی که در دلفی وجود داشت یا در آی‌خانم به نمایش درآمد، لزوماً برابر نیست.
سفر یک نوشته با سفر کالای بازرگانی فرق‌هایی دارد. اندرز را می‌شد دوباره نوشت و در جایی تازه به کار برد، در حالی که متن نخست در محل خود باقی می‌ماند. کلئارخوس در آی‌خانم نام سرچشمه را هم ثبت کرد. به همین سبب، کسی که سنگ را سده‌ها بعد خواند توانست محل نصب جمله‌ها را به جای قدیمی‌تری وصل کند که خود نوشته نام می‌برد.
