گل خداداد عزیزی در ملبورن ایران را به جام جهانی برد
بخش‌های این نوشته
علی دایی توپ را از کریم باقری گرفت و وقتی چرخید، خداداد عزیزی را دید که پشت مدافعان استرالیا راه افتاده است. دایی بعدها گفت فرصت زیادی برای تصمیم‌گیری نداشت. پاس را به مسیر دویدن عزیزی فرستاد. مارک بوسنیچ، دروازه‌بان استرالیا، حالا مهاجم ایران را روبه‌روی خود داشت. عزیزی شوت زد و توپ وارد دروازه شد. ورزشگاه کریکت ملبورن پیش از آن دو گل استرالیا را دیده بود. با گل عزیزی، نتیجه دو بر دو شد و سهمیه جام جهانی در همان لحظه از دست تیم میزبان بیرون رفت. هنوز تا سوت پایان وقت باقی بود. [۱] [۲] [۳]
در ایران، آن روز هشتم قوس ۱۳۷۶ بود. محمد علیجانی بائی، که آن زمان شاگرد دوره دبیرستان در شهریار بود، سال‌ها بعد نوشت که باید پس از دیدن مسابقه به مکتب می‌رفت. بازی به دقایق اضافه کشید و او هنوز پای تلویزیون بود. آنچه پس از سوت داور در خیابان دید، بخشی از خاطره‌ای شد که دو دهه بعد نوشت. در ملبورن، راله راسیچ، مربی پیشین استرالیا، کنار دو بازیکن سابق تیم ملی نشسته بود. او سال‌ها بعد از مردمی یاد کرد که با چشم گریان ورزشگاه را ترک کردند. [۴] [۵]
یک سهمیه و دو بازی
ایران پیش از رسیدن به ملبورن یک فرصت دیگر برای صعود داشت. در مسابقه‌ای در مالیزیا به جاپان باخته بود و باید برای آخرین سهمیه با استرالیا بازی می‌کرد. استرالیا از مرحله اقیانوسیه آمده بود. این تیم آخرین بار در ۱۹۷۴ در جام جهانی بازی کرده بود و ایران در ۱۹۷۸. برای هر دو، مسابقه رفت و برگشت فرصتی بود که پس از سال‌ها دوباره به جام جهانی برسند. والدیر ویرا، مربی برازیلی ایران، تازه هدایت تیم را به دست گرفته بود. فدراسیون فوتبال آسیا دوره کارش با ایران را سه مسابقه ثبت کرده است. [۱] [۶]
دیدار با جاپان در ورزشگاه لارکین جوهور بهرو برگزار شد. خداداد عزیزی و علی دایی برای ایران گل زدند. جاپان بازی را به وقت اضافه کشاند و ماسایوکی اوکانو در دقیقه ۱۱۸ گل سوم جاپان را زد. در آن مسابقه قانون گل طلایی برقرار بود و با همان ضربه، بازی تمام شد. جاپان به نخستین جام جهانی خود رسید و ایران فرصت آخر را برابر استرالیا پیدا کرد. فاصله میان پایان آن بازی در مالیزیا و مسابقه رفت در تهران کمتر از یک هفته بود. ویرا در مدت کوتاهی باید تیم را برای یک حریف دیگر آماده می‌کرد. [۶] [۱۱]
بازی رفت در ورزشگاه آزادی تهران برگزار شد. فیفا شمار تماشاگران آن روز را حدود ۱۲۸ هزار نفر برآورد کرده است. هری کیول در دقیقه ۱۹ برای استرالیا گل زد و خداداد عزیزی در دقیقه ۳۹ بازی را مساوی کرد. بوسنیچ در چند صحنه مانع گل بعدی ایران شد و نتیجه یک بر یک ماند. استرالیا با یک گل زده در خانه حریف به ملبورن برگشت. در آن زمان اگر مجموع گل‌های دو بازی برابر می‌شد، تیمی صعود می‌کرد که در زمین حریف بیشتر گل زده بود. تساوی بدون گل در ملبورن به سود استرالیا بود. ایران برای عوض‌کردن وضع باید در خانه حریف گل می‌زد. [۱] [۶] [۷]
لس گلیس، عضو تیم پزشکی استرالیا، نزدیک به بیست سال بعد از سفر تهران یاد کرد. آن سفر نخستین همراهی او با تیم در یک بازی خارجی بود. از جمعیت و آشفتگی آن روز در ورزشگاه گفت. یک هفته بعد در ملبورن، حدود ۸۵ هزار نفر به ورزشگاه آمدند. تری ونبلز، مربی استرالیا، پیش‌تر تیم ملی انگلستان را هدایت کرده بود. در زمین، مارک ویدوکا و هری کیول پیشاپیش حمله استرالیا قرار داشتند. در دروازه ایران، احمدرضا عابدزاده بازوبند کاپیتانی را بسته بود. [۱] [۷] [۸]
عابدزاده و توپی که از خط بیرون آمد
در نیمه نخست، توپ بارها به محوطه جریمه ایران رسید. عابدزاده چند ضربه را گرفت. در یک صحنه، کیول از فاصله نزدیک به دروازه ضربه زد و مهدی پاشازاده توپ را با سر از روی خط برگرداند. بازی هنوز بدون گل بود. از کناره‌ها، استن لازاریدیس و رابی اسلیتر برای تیم میزبان پیش می‌آمدند و اورلیو ویدمار هم از میانه زمین به حمله می‌پیوست. فیفا در بازخوانی مسابقه نوشته است که بوسنیچ در نیمه نخست ناچار به گرفتن هیچ ضربه‌ای نشد. فشار عمدتا روی دروازه دیگر بود. [۱] [۳]
در دقیقه ۳۲، کیول در تیر دورتر به توپ ارسالی ویدمار رسید و گل اول را زد. تیم‌ها با همان یک گل به رختکن رفتند. سه دقیقه از شروع نیمه دوم گذشته بود که ویدمار روی توپ برگشتی به گل دوم رسید. در آن مقطع، مجموع نتیجه دو بازی سه بر یک به سود استرالیا بود. یک گل برای ایران کافی نبود. هرچه زمان می‌گذشت، میزبان می‌توانست با همین فاصله جلو بماند و به فرانسه برود. ایران باید دو بار دروازه‌ای را باز می‌کرد که در نیمه نخست تهدید جدی به آن نرسیده بود. [۱] [۹]
کمی پس از گل دوم، یک تماشاگر وارد زمین شد و به تور دروازه ایران آسیب زد. داور بازی را نگه داشت تا تور را درست کنند. فیفا مدت توقف را حدود پنج دقیقه نوشته است. بوسنیچ در گفت‌وگویی با رسانه رسمی فوتبال استرالیا، از اتفاق دیگری بعد از شروع دوباره حرف زد. به نظر او، تغییرهای مربی ایران و نیروی تازه تیم در میانه زمین به برگشتنش به بازی کمک کرد. خودش بعدها گفت فکر برخی بازیکنان استرالیا پیش از سوت پایان به فرانسه رفته بود. [۱] [۵]
چهار دقیقه میان دو گل
ویرا علیرضا منصوریان را در نیمه دوم به میدان فرستاد و بعد ابراهیم تهامی جای نعیم سعداوی را گرفت. حدود نوزده دقیقه به پایان وقت عادی مانده بود که ایران در محوطه جریمه استرالیا صاحب موقعیت شد. توپ به کریم باقری رسید و او از نزدیک دروازه را باز کرد. فاصله به یک گل رسید. در ثبت فیفا، آن گل در دقیقه ۷۱ و گل بعدی چهار دقیقه بعد آمده است. از آن فاصله کوتاه میان دو گل، روایت دایی باقی مانده است که گفته بود توپ از باقری به او رسید و در همان چرخش، دویدن عزیزی را دید. [۱] [۲] [۳]
در تصاویر مسابقه، عزیزی پس از پاس دایی از خط دفاع استرالیا می‌گذرد و بوسنیچ برای بستن راه شوت پیش می‌آید. توپ از او رد می‌شود. ایران در ملبورن به گل دوم رسیده بود. از آن لحظه، مجموع گل‌های دو بازی سه بر سه بود. ایران دو گل در ملبورن داشت و استرالیا یک گل در تهران. اگر نتیجه همین‌طور می‌ماند، ایران صعود می‌کرد. بازیکنان ایران بعد از گل باید دوباره به نیمه خودی برمی‌گشتند و وقت باقی‌مانده را برابر تیمی می‌گذراندند که در تمام نیمه نخست فشار آورده بود. [۱] [۳] [۶]
استرالیا در دقایق بعد باز به حمله رفت. ویرا در اواخر بازی تهامی را بیرون کشید و علی‌اکبر استاداسدی را به زمین فرستاد. ساندور پول، داور مجارستانی، با احتساب توقف‌ها بازی را ادامه داد. در بازخوانی فیفا، ویرا بعدا از نشستن و دعا کردن یاد کرده است. در سکوی استرالیا، راسیچ می‌گوید بعد از گل اول ایران به جان کوسمینا نگاه کرد و دید بازیکن پیشین استرالیا اشک می‌ریزد. هر دو روایت از فاصله میان تغییر نتیجه و سوت پایان می‌آید، زمانی که یک گل دیگر می‌توانست همه محاسبه‌ها را دوباره عوض کند. [۱] [۳] [۵]
در ملبورن سوت زدند و در شهریار مردم بیرون آمدند
با سوت پایان، ایران با تساوی دو بر دو در ملبورن به جام جهانی فرانسه رسید. در ایران، مردم در تهران و شهرهای دیگر برای جشن به خیابان آمدند. علیجانی بائی در خاطره شهریار نوشته است که وقتی از خانه بیرون رفت، مردم را در حال شادی دید و فهمید مکتب آن بعد از ظهر تعطیل شده است. از آن طرف، در روایت راسیچ برای رسانه فوتبال استرالیا، خروج مردم از ورزشگاه با گریه به یاد مانده است. دو گزارش از دو سوی دنیا، درباره همان سوتی‌اند که پایان یک بازی را مشخص کرد. [۴] [۵] [۶]
افشین ولی‌نژاد، که برای روزنامه ایندیپندنت از تهران گزارش فرستاد، در میدان ولیعصر موترهایی را توصیف کرد که صدای موسیقی‌شان را بلند کرده بودند و نوجوانانی که بالای اتوبوس‌ها شادی می‌کردند. به نوشته او، مردم میان رهگذران شیرینی و گل پخش می‌کردند. چند روز بعد، وقتی تیم به تهران برگشت، هزاران زن برای مراسم استقبال به ورزشگاه آزادی آمدند. آیریش تایمز به نقل از شاهدان گزارش داد که نگهبانان ابتدا آن‌ها را راه ندادند و گروهی از زنان بعدتر وارد ورزشگاه شدند. خبرگزاری ایرنا شمار زنانی را که در بخشی جداگانه نشستند، حدود پنج هزار نفر برآورد کرد. [۱۲] [۱۳]
عزیزی هنگام آن بازی ۲۶ ساله بود. کنفدراسیون فوتبال آسیا یک سال پیش او را بهترین بازیکن سال آسیا انتخاب کرده بود. او در دوره جام جهانی فرانسه برای باشگاه کلن آلمان هم بازی می‌کرد. ایران در فرانسه ابتدا به یوگسلاویا باخت، سپس امریکا را دو بر یک برد و در بازی آخر از آلمان شکست خورد. استرالیا چند هفته بعد از بازی ملبورن به فینال جام کنفدراسیون‌ها رسید. برای رسیدن به جام جهانی، استرالیا تا دوره ۲۰۰۶ صبر کرد و آن بار در بازی پلی‌آف در ضربات پنالتی اروگوئه را شکست داد. [۱] [۱۴]
سال‌ها پس از آن بازی، عزیزی در یک دیدار خیریه در ورزشگاه آزادی دوباره در برابر دوربین عکاسان ظاهر شد. پاس ملبورن هم در گفت‌وگوهای فوتبال ایران بارها به میان آمد. دایی وقتی سال‌ها بعد آن لحظه را شرح داد، از سال‌هایی گفت که کنار عزیزی بازی کرده بود و از شناختی که از حرکت او داشت. در فیلم مسابقه، همه آنچه او بعدتر با جمله‌ها توضیح داد در چند ثانیه می‌گذرد. باقری توپ را می‌رساند، دایی برمی‌گردد و عزیزی به سوی دروازه می‌دود. [۲] [۳] [۱۰]
منابع
- فیفا، بازخوانی مسابقه ملبورن، ترکیب‌ها، زمان گل‌ها و گفت‌وگوها
- گفت‌وگو با علی دایی درباره پاس ملبورن و همکاری با عزیزی و باقری، ۱۴۰۲
- رسانه رسمی فوتبال استرالیا، ویدیوی کامل دیدار برگشت ایران و استرالیا
- محمد علیجانی بائی، خاطره تماشای بازی در شهریار، ایسنا، بازنشر در خاطره‌نگاری
- گفت‌وگو با مارک بوسنیچ و راله راسیچ، رسانه رسمی فوتبال استرالیا، ۲۰۲۰
- کنفدراسیون فوتبال آسیا، بازخوانی مسیر صعود ایران، ۲۰۲۱
- ای‌بی‌سی استرالیا، خاطره لس گلیس از دیدار رفت در تهران، ۲۰۱۷
- ای‌بی‌سی استرالیا، پرونده دوران مربیگری تری ونبلز، ۲۰۲۳
- رسانه رسمی فوتبال استرالیا، روایت بازی ملبورن از نگاه تیم میزبان
- عکس شاخص، خداداد عزیزی در بازی خیریه سال ۲۰۱۵، عکس از حسین حیدرپور، خبرگزاری تسنیم · مجوز CC BY 4.0.
- موزیم فیفا، پرونده دیدار ایران و جاپان در جوهور بهرو، نوامبر ۱۹۹۷
- افشین ولی‌نژاد، ایندیپندنت، گزارش جشن خیابانی تهران، دسمبر ۱۹۹۷
- آیریش تایمز، گزارش حضور زنان در استقبال از تیم در ورزشگاه آزادی، دسمبر ۱۹۹۷
- کنفدراسیون فوتبال آسیا، فهرست برندگان عنوان بازیکن سال
