آدا بلک‌جک، خیاطی که از جزیره ورانگل زنده برگشت

آدا بلک‌جک در ۲۱ اپریل ۱۹۲۳ در دفترش نوشت که اگر خبر مرگش رسید، می‌خواهد خواهرش ریتا از پسرش بنت نگه‌داری کند. در همان نوشته از لورن نایت هم یاد کرد. او از فبروری در بستر بود و آن‌قدر لاغر شده بود که آدا نمی‌دانست تا رسیدن کشتی زنده می‌ماند یا نه. خودش هم از گرسنگی و ضعف می‌نوشت. سه نفر دیگر که برای پیدا کردن کمک از جزیره بیرون شده بودند، برنگشته بودند. در آن صفحه، نگرانی آدا درباره شب‌ها و روزهای پیش رو به این پرسش رسیده بود که اگر هر دو بمیرند، چه کسی مراقب بنت خواهد شد.^{۱، ۳}

در یادداشتی دیگر، آدا از تکه پارچه سیاهی نوشت که برای بکس کتاب مکتب بنت کنار گذاشته بود. می‌خواست اگر خودش به آلاسکا نرسید، آن‌چه از او مانده است به پسرش برسد. دفترش در همان روزها از این‌گونه خواسته‌ها به کارهای کوچک اردوگاه برمی‌گردد. یک روز لباس شست و برای آب، برف به داخل آورد. روز دیگر نوشت که بادی سخت می‌وزد و نایت هنوز زنده است. جزیره ورانگل در دریای چوکچی، در شمال سیبری بود. خانه و پسرش در سوی دیگر آب، در آلاسکا، بودند.^{۱، ۲}

دستمزدی برای بازگرداندن بنت

آدا در ۱۸۹۸ در اسپروس کریک آلاسکا، در خانواده‌ای از مردم بومی اینوپیاک، به دنیا آمد. از کودکی در مکتب وابسته به یک نهاد مذهبی در نوم خواندن، نوشتن، آشپزی و خیاطی آموخت. در شانزده‌سالگی با جک بلک‌جک ازدواج کرد و سه فرزند به دنیا آورد. بنت تنها فرزندش از آن ازدواج بود که از سال‌های نخست کودکی جان به در برد. پس از جدایی، آدا از خیاطی و کار در خانه‌های دیگران عاید اندکی داشت. بنت به مراقبت طبی نیاز داشت و آدا تا زمانی که بتواند هزینه نگه‌داری‌اش را بپردازد، او را به پرورشگاهی در نوم سپرد.^{۱، ۲، ۳}

در ۱۹۲۱، ویلهالمور استفانسون برای اعزام گروهی به جزیره ورانگل برنامه‌ریزی می‌کرد. او می‌خواست حضور پیوسته چند نفر در جزیره، ادعای مالکیت کانادا را تقویت کند. طرح بر این فرض استوار بود که گروه می‌تواند بخشی از خوراکش را از شکار به دست بیاورد. استفانسون خودش به جزیره نرفت. آلن کرافورد، لورن نایت، فرد مورر و میلتون گال اعضای دیگر گروه بودند. آنان به کسی نیاز داشتند که لباس بدوزد و در کار اردوگاه کمک کند. به گزارش اداره پارک‌های ملی امریکا، دستمزدی که به آدا پیشنهاد شد، ماهانه پنجاه دالر بود.^{۲، ۳، ۵}

آدا هنگام حرکت ۲۳ سال داشت. دیگر خانواده‌های بومی که قرار بود به گروه بپیوندند، همراه نشدند. در نتیجه او تنها زن و تنها عضو اینوپیاک گروه شد. آن پنج نفر در سپتامبر ۱۹۲۱ از نوم رفتند. گربه‌ای به نام ویکتوریا را هم بردند که او را ویک صدا می‌زدند. به روایت اداره پارک‌های ملی، وقتی شناور پس از پیاده کردن گروه از ساحل دور شد، آدا به کناره سنگ‌ریزه‌ای رفت و رفتن آن را نگاه کرد. در آن لحظه، دستمزد سفر به کاری وابسته بود که باید دور از پسرش و میان کسانی انجام می‌داد که به‌تازگی شناخته بود.^{۲، ۳}

تابستانی که کشتی از راه نرسید

گروه در زمستان نخست توانست با ذخیره و شکار روزگار بگذراند، اما روابط اعضا از آغاز آسان نبود. در دفتر نایت آمده است که در نوامبر ۱۹۲۱ پس از آن‌که آدا از رفو کردن یک جفت بوت خودداری کرد، او را به پایه بیرق بست تا کار را قبول کند. این واقعه را خود نایت ثبت کرده است. نمایشگاه کتابخانه دارتموث از ترس و بدرفتاری در ماه‌های نخست و نیز از روزهایی یاد می‌کند که آدا برای گروه غذا آماده می‌کرد، لباس می‌دوخت و از قصه‌هایی می‌گفت که در کودکی از بزرگ‌ترهایش شنیده بود.^{۲، ۳، ۵}

در تابستان ۱۹۲۲، یخ دریا راه کشتی تدارکاتی را بست. کشتی قرار بود از آلاسکا ذخیره و وسایل بیاورد. با نزدیک شدن زمستان دوم، شکار در اطراف اردوگاه کمتر شد. نایت هم نشانه‌های بیماری ناشی از کمبود ویتامین سی را داشت و به‌تدریج توان حرکتش را از دست داد. در اواخر جنوری ۱۹۲۳، کرافورد، مورر و گال با سگ‌های سورتمه راه یخ را به سوی سیبری گرفتند تا کمک پیدا کنند. آدا بعدها نوشت هنگام رفتن گریه‌اش گرفت و سه مرد گفتند اگر به نوم برسند، با قایق برای بردن او و نایت برمی‌گردند. از آن سه نفر دیگر خبری نرسید.^{۱، ۲، ۳، ۴}

پس از رفتن آن‌ها، آدا کارهایی را به عهده گرفت که پیش از آن میان چند نفر تقسیم می‌شد. برای نایت خوراک آماده می‌کرد، به زخم‌هایش رسیدگی می‌کرد، برایش می‌خواند و برف برای آب می‌آورد. در کنار آن باید به تله‌ها سر می‌زد، چوب می‌آورد و خوراک پیدا می‌کرد. وقتی نایت دیگر توان نوشتن نداشت، دفتر او متوقف شد و آدا در همان دوره نوشته‌های روزانه خودش را آغاز کرد. از روی آن دو دفتر می‌توان دید که چگونه با بیمار شدن آخرین همراهش، ثبت زندگی در اردوگاه هم به یکی از کارهای آدا تبدیل شد.^{۱، ۲، ۵}

در ۲۱ می، آدا در دفترش نوشت به تله‌ها سر زده و جز رد یک زاغ چیزی ندیده است. همان روز قوطی خالی چای را هدف گرفت و از این‌که در نخستین کوشش به آن زده بود، ابراز رضایت کرد. در یادداشت‌های دیگرش، از جمع کردن تخم پرندگان، پیدا کردن چوب کنار ساحل و آماده کردن خوراک نوشته است. دفتر میان کارهایی که نتیجه داشتند و روزهایی که دست خالی برگشت فرق می‌گذارد. بیماری نایت هم در آن صفحه‌ها حضور دارد. گاهی یکی از کارهای ثبت‌شده همان آوردن چیزی برای او یا نگاه کردن به حالش در بستر است.^{۱، ۲}

در یکی از صفحه‌های اپریل، آدا از بیرون رفتن برای اره کردن چوب نوشته و بعد به ساعت برگشته است. وقتی بیدار شد، ساعت چهار بود و داخل خیمه تاریک. می‌خواست بداند چقدر خوابیده، چون به یاد داشت که شب پیش زود خوابیده و برای روز بعد چوب کافی نمانده بود. در یادداشت دیگر، بارش برف یا باد دلیل ماندن در خیمه است. این جزئیات در دفتر او نشان می‌دهد که انتظار برای کشتی، میان تصمیم‌های روزانه درباره گرم نگه‌داشتن خیمه و نگه‌داری از نایت می‌گذشت.^۱

بعد از ۲۳ جون

نایت در ۲۳ جون ۱۹۲۳ درگذشت. آدا تاریخ مرگش را تایپ کرد و نوشت که ساعت دقیق را نمی‌داند. می‌خواست استفانسون بداند نایت در چه روزی از ماه مرده است. او نتوانست پیکر نایت را از کیسه خواب بیرون کند. صندوق‌هایی را دور آن گذاشت تا جانوران نزدیک نشوند و خودش با ویک به خیمه‌ای رفت که پیش از آن برای نگه‌داری وسایل استفاده می‌شد. تا آن روز، حتی وقتی نایت دیگر از جایش برنمی‌خاست، آدا هنگام برگشت از ساحل یا تله‌ها با آدم دیگری روبه‌رو می‌شد. حالا در اردوگاه فقط او و گربه مانده بودند.^{۱، ۲، ۳}

برای ماندن در خیمه تازه، آدا از چوب‌هایی که آب به ساحل آورده بود استفاده کرد. جای خواب را بالاتر از زمین ساخت و از ظرف‌های خالی نفت چراغ بخاری درست کرد. به گزارش اداره پارک‌های ملی، او جایی هم ساخت که بتواند اطراف خیمه را برای دیدن خرس‌های قطبی زیر نظر بگیرد. در همان مدت، در دفترش از روزهایی نوشت که تله‌ها خالی بودند و روزهایی که از ساحل خوراک آورد. او برای بنت یک جفت کفش چرمی هم دوخت تا اگر به نوم رسید، به پسرش بدهد.^{۱، ۲}

در ماه‌هایی که کسی برای بردن او نمی‌آمد، آدا در دفترش وضع باد و روشنایی را هم ثبت می‌کرد. یک روز اپریل نوشت خورشید چه وقت بالا آمده و چه وقت پایین رفته است. روزی دیگر نوشت بیشتر روز را در خیمه ماند، انجیل خواند و به مردم خانه فکر کرد که صبح و شام به کلیسا می‌روند. این یادداشت‌ها روزهایی را ثبت کرده‌اند که در آن‌ها خبری از بیرون به آدا نمی‌رسید. وقتی مردان برای یافتن کمک رفتند، او نمی‌دانست سفرشان چه سرانجامی داشته است. پس از نجات هم مدتی امیدوار بود آنان زنده پیدا شوند.^{۱، ۳، ۴}

کشتی در مه و دفتر روی عرشه

صبح ۲۰ آگست ۱۹۲۳، آدا صدایی در بیرون خیمه شنید. کشتی دونالدسن از میان مه پیدا شد. او به سوی ساحل دوید و انتظار داشت مردانی را ببیند که از جزیره برای آوردن کمک رفته بودند. هارولد نویس و خدمه کشتی آمده بودند و از کرافورد، مورر و گال خبری نداشتند. آدا و ویک سوار شدند. عکسی که بعدها در کتاب استفانسون چاپ شد، آدا را روی عرشه با گربه در آغوشش نشان می‌دهد. از میان پنج نفری که نزدیک به دو سال پیش به جزیره رسیده بودند، آدا تنها کسی بود که برگشت.^{۲، ۳، ۷}

در ۲۵ آگست، در حالی که کشتی هنوز میان یخ‌ها بود، آدا با کاغذ و قلم نشست و روایت خود از سفر را نوشت. به گفته نویس، این کار دو روز طول کشید. متن باقی‌مانده در دارتموث از روزهای آغاز سفر، اختلاف‌های اعضا و لحظه جدا شدن سه همراه حرف می‌زند. دفتر روزانه نایت و نوشته‌های آدا بعدا به دست نویس و سپس به مجموعه اسناد استفانسون رسیدند. آدا پس از بازگشت به نوم با توجه رسانه‌ها روبه‌رو شد. روزنامه‌نگاران دنبال گزارش زنی بودند که برگشته بود و خانواده‌های مردان می‌خواستند بدانند بر سر آنان چه آمده است.^{۳، ۴، ۵}

آدا بنت را نزد خود برد و برای درمانش به سیاتل رفت. استفانسون برای استفاده از دفتر او حقوق آن را خرید. در سندی به تاریخ ۲۱ مارچ ۱۹۲۵ ثبت است که آدا صد دالر در بدل حقوق یادداشت‌ها دریافت کرد. کتاب «ماجرای جزیره ورانگل» در همان سال از مطالب دفتر او و دفتر نایت استفاده کرد. آدا بعدها پسر دیگری به نام بیلی داشت و در سال‌های بعد به آلاسکا برگشت. در ۱۹۸۳ در پالمر درگذشت. در نسخه دفترش، از جمله صفحه‌هایی که کنار گزارش باد و شکار مانده‌اند، هنوز همان درخواست برای رساندن وسایل به بنت خوانده می‌شود.^{۱، ۲، ۳، ۶، ۷}

منابع و اعتبار عکس‌ها

1. دفتر روزانه آدا بلک‌جک، مجموعه ویژه کتابخانه کالج دارتموث.
2. زندگی آدا بلک‌جک و گاه‌شمار سفر، اداره پارک‌های ملی امریکا.
3. نمایشگاه اسناد آدا بلک‌جک، کتابخانه دارتموث و موزیم هنری هود.
4. گزارش آدا بلک‌جک پس از سوار شدن به کشتی نجات، اسناد هارولد نویس.
5. دفتر روزانه لورن نایت، کتابخانه دارتموث.
6. سند پرداخت و واگذاری حقوق دفتر روزانه، ۲۱ مارچ ۱۹۲۵.
7. «ماجرای جزیره ورانگل»، ویلهالمور استفانسون، ۱۹۲۵.
8. آدا بلک‌جک و گربه گروه، ویک، روی کشتی دونالدسن در آگست ۱۹۲۳. عکاس نامشخص، چاپ‌شده در کتاب «ماجرای جزیره ورانگل»، ویکی‌مدیا کامنز، مالکیت عمومی در امریکا.