چرا ورودی موزیم ایران باستان تهران به یک طاق ساسانی شباهت دارد؟
بخشهای این نوشته

کسی که از خیابان به سوی موزیم ایران باستان میرود، نخست با دهانه بزرگی روبهرو میشود که روی نمای آجری باز شده است. شکل قوس بازدیدکننده را به سوی در فرامیخواند و بخشی از ظاهر ساختمان را میسازد. شباهت آن به ایوانهای تاریخی از همان بیرون دیده میشود. موزیم برای نگهداری آثار از دورههای مختلف ساخته شد و طراحان در ورودی از شکلی استفاده کردند که خود با یکی از همان دورهها پیوند داشت.
در دهه ۱۹۳۰، برای ایجاد موزیم باستانشناسی ملی در تهران کار ساختمانی آغاز شد. آندره گدار، معمار و باستانشناس فرانسوی، در طرح آن نقش داشت. بخش مهمی از کار به گردآوری و نگهداری چیزهایی مربوط بود که از محلهای مختلف کاوش یا گردآوری شده بودند. بنای موزیم باید فضاهایی برای نمایش، حفاظت و بررسی آثار فراهم میکرد. در بیرون، نمای ساختمان قرار بود به رهگذر نشان دهد که به محل نگهداری تاریخ نزدیک شده است.
قوس آجری از یک نمونه تاریخی
در معرفی معماری موزیم، از تاثیر طاق کسری یاد میشود. آن ایوان در تیسفون، در عراق امروزی، از معماری ساسانی باقی مانده است. در تهران، طراحان خود ایوان کهن را منتقل نکردند. شکل دهانه و رنگ آجر را برای ورودی بنایی در یک جای دیگر به کار بردند. این انتخاب امکان داد که قوس بخشی از گذر روزانه بازدیدکننده به داخل موزیم شود. کسی که ابتدا آن را از دور میدید، چند لحظه بعد از زیر همان شکل به تالارها میرسید.

دو معمار ایرانی به نامهای عباسعلی معمار و استاد مراد تبریزی ساختمان را براساس طرح گدار ساختند. کار ساختمانی در ۱۹۳۶ پایان یافت و موزیم در ۱۹۳۷ گشوده شد. مجموعهای که در آن جا گرفت از دورههای تاریخی متفاوت میآمد. بعضی آثار از ساختمان یا محوطه اصلی جدا شده بودند و باید در نمایشگاه با نوشته و ترتیب قرارگیری معرفی میشدند. ورودی از روشی متفاوت استفاده میکرد. پیش از دیدن نخستین اثر، صورتی برگرفته از معماری گذشته در اندازه واقعی معماری به چشم میآمد.
تاریخ موزیم از کار با آثار درون تالارها شکل گرفت، اما بخشی از آن را میتوان پیش از عبور از در دید. در آجر و قوس، تصمیم طراح درباره رابطه ساختمان جدید و نمونه باستانی پیدا است. کسی که به بالای دهانه نگاه میکند، با اثری روبهرو میشود که در تهران ساخته شد و یاد شکلی از معماری ساسانی را در مسیر ورود به موزیم گذاشت.
منابع
- دانشنامه ایرانیکا و ساخت موزیم ایران باستان در جریان کاوشهای ایران
- راهنمای رسمی موزیم ایران باستان و نام دو معمار اجرایی بنا
عکس شاخص. طاق و نمای آجری ورودی موزیم ایران باستان در تهران. Parsa 2au، CC BY-SA 4.0، اندازه تصویر تنظیم شده است.


