مشتری بابلی شکایتش از مس‌فروش را روی گل نوشت
بخش‌های این نوشته
نَنّی از کیفیت مسی که به او عرضه شده بود شکایت داشت. گل‌نوشته‌اش باقی مانده و از روی همان نامه می‌شود بخشی از زندگی بازرگانان بابل باستان را خواند.
نامه با نام گیرنده آغاز می‌شود. ایا‌ناصر، بازرگان مس، پیش‌تر به نَنّی گفته بود شمش‌های خوب به او می‌دهد. نَنّی در نوشته‌اش به یاد او می‌آورد که جنس عرضه‌شده با وعده برابر نبود. او از نحوه برخورد با فرستاده‌اش نیز گله دارد. مضمون نامه روشن است. یک خریدار برای معامله‌ای که از نظر او درست پیش نرفته بود، از طرف مقابل توضیح می‌خواست.
این شکایت در حدود ۱۷۵۰ پیش از میلاد نوشته شد. نام دو طرف، جنس مورد معامله و نارضایتی خریدار با خط میخی روی گل مانده‌اند. لوح از شهر اور، در جنوب عراق امروزی، به دست آمد و اکنون در موزیم بریتانیا نگهداری می‌شود. وقتی از روی تصویر موزیم به آن نگاه می‌کنیم، سطرهای فشرده روی سطح کوچک لوح را می‌بینیم. آنچه برای نویسنده نامه یک اختلاف روزمره بود، حالا یکی از راه‌های شناخت بازار اور است.
جنس را چه کسی می‌دید؟
در متن شکایت، کسی به نمایندگی از نَنّی برای گرفتن مس رفته بود. این جزئیات به خواندن نامه جهت می‌دهد. بخشی از معامله از راه فرستاده انجام شده بود و تجربه همان شخص، از کیفیت شمش‌ها تا نحوه استقبال، به صاحب معامله گزارش رسید. نَنّی از همین اطلاعات برای صورت‌بندی اعتراض خود استفاده کرد.
او در بخشی از نامه به رفت‌وآمد فرستادگان و پولی که نزد بازرگان مانده بود اشاره می‌کند. خواندن این بندها نشان می‌دهد چرا گرفتن جنس و تسویه حساب را باید در کنار هم دید. در یک معامله، وعده درباره کیفیت، تحویل، دریافت پول و رفتار با نماینده طرف دیگر می‌توانستند هر کدام محل اختلاف شوند. نام شمش‌ها روی لوح به همین دلیل اهمیت دارد. شکایت به کالایی مشخص و تعهدی معین برمی‌گردد.
متن یکی از طرف‌های معامله به دست ما رسیده است. اعتراض نَنّی شرح او از اختلاف را در اختیار خواننده می‌گذارد. درباره نظر ایا‌ناصر یا نتیجه این گفت‌وگو از خود این لوح نمی‌توان چیزی قطعی گفت. همین حد از آگاهی به تاریخ روزمره وزن می‌دهد. منابع باستانی گاهی صدای یک طرف را با جزئیات حفظ می‌کنند و پژوهشگر باید روایت خود را در همان حدود نگه دارد.
از خانه‌ای در اور تا قفسه موزیم
این لوح در کاوش‌های لئونارد وولی در دهه ۱۹۲۰ پیدا شد. فاصله میان زمان نوشتن نامه و کشف آن نزدیک به چهار هزار سال است. بیشتر نامه‌ها برای رسیدن به مخاطب همان روز نوشته می‌شوند. جنس این نامه، گل، به آن امکان داد باقی بماند و بعدها همراه با محل کشف و شیوه خواندن خط میخی دوباره به موضوع پژوهش تبدیل شود.
پژوهشی درباره شهرت امروزی لوح نشان می‌دهد که از سال ۲۰۱۵ کاربران اینترنت متن و تصویر آن را بارها دست‌مایه طنز کردند. شوخی‌ها بیشتر بر نام فروشنده و کیفیت مس می‌چرخند. در خود نامه جزئیات دیگری هم هست که به همان اندازه اهمیت دارند. کسی برای تحویل شمش راهی شده بود، کسی وعده‌ای داده بود و خریدار انتظار داشت درباره هر دو پاسخ بگیرد. همه این‌ها در چند سطر روی یک قطعه گل جا شده‌اند.
عکس شاخص. گل‌نوشته شکایت نَنّی از ایا‌ناصر | منبع تصویر | Zunkir | CC BY-SA 4.0
