عکاسان هرات چگونه در یک صندوق چوبی عکس می‌گرفتند و ظاهر می‌کردند؟
بخش‌های این نوشته
حکمت‌الله به پژوهشگرانی که برای ثبت تاریخ عکاسی به هرات رفته بودند، مجموعه‌ای از عکس‌ها نشان داد. پرتره‌ها را علی‌احمد قلعه‌نو در هرات و پیرامون شهر گرفته بود. آنچه حکمت‌الله گرد آورده بود، حاصل کار عکاسی بود که ابزارش را با خود می‌برد و می‌توانست همان‌جا عکس را هم ظاهر کند.
صندوقی با یک آستین
«کمره فوری» یک صندوق چوبی با عدسی بود. عکاس دستش را از آستینی تیره به داخل صندوق می‌برد تا نور به کاغذ حساس نرسد. کاغذ در همان صندوق نور می‌دید و برای ظاهرشدن داخل ظرف کوچکی از محلول قرار می‌گرفت. نسخه اول نگاتیف بود و روشنی و تاریکی در آن وارونه دیده می‌شد. عکاس دوباره از همان نگاتیف عکس می‌گرفت تا تصویر مثبت به دست بیاید.
برای بسیاری از کسانی که جلو کمره می‌نشستند، عکس به کار سند هویت می‌آمد. همین کاربرد، بخشی از زندگی عکاس را تعیین می‌کرد. او می‌توانست در بیرون از آتلیه مشتری پیدا کند و بی‌آن‌که برای ظاهرکردن تصویر به جای دیگری برود، کار را به پایان برساند.
شاگردی در قلعه‌نو
پژوهشگران پروژه کمره فوری نوشته‌اند که علی‌احمد و برادرانش کار با این ابزار را نزد خلیفه کریم در قلعه‌نو یاد گرفتند. یکی از کارهایی که علی‌احمد به یاد می‌آورد، گرفتن عکس مکتب بود. او بعدتر در هرات و بیرون از شهر نیز عکاسی می‌کرد. وقتی پژوهشگران با او دیدار کردند، از راه دیگری، کار در نانوایی، معاش به دست می‌آورد.
در مجموعه حکمت‌الله، نام علی‌احمد کنار عکس‌ها مانده است. برای دیدن حاصل کارش امروز می‌توان به همان پرتره‌ها برگشت و آن‌ها را کنار تصویر دستگاه گذاشت. از روی این دو دسته تصویر، هم چهره مشتری‌ها دیده می‌شود و هم راهی که عکس از کاغذ داخل صندوق تا دست صاحبش طی می‌کرد.
منابع
- پروژه کمره فوری افغانستان، گفت‌وگو با حکمت‌الله
- همان پروژه، گفت‌وگو با علی‌احمد و عارف
- آلبوم عکس‌های علی‌احمد در مجموعه حکمت‌الله
- پیشینه و شیوه کار کمره فوری
عکس شاخص. عکاسی با کمره فوری در کابل، نمونه‌ای از شیوه کار. Lukas Birk & Sean Foley · صفحه منبع · CC BY-SA 4.0
