تاج زرین طلاتپه چگونه به چند قطعه جدا میشد؟
بخشهای این نوشته

در میان آثار طلاتپه در شمال افغانستان، تاجی هست که بالای نوار زرین آن پنج شکل درختمانند قرار میگیرد. اجزا به گونهای ساخته شدهاند که میتوان آنها را از نوار دور سر جدا کرد. تاج در گور ششم پیدا شد. عکسهای نمایشگاهی آن را سرهمشده نشان میدهند، اما این ظاهر تنها یکی از حالتهایی بود که سازنده برایش در نظر گرفته بود. قطعههای جداشدنی به تاج اجازه میدادند در زمان جابهجایی حجم کمتری بگیرد.
طلاتپه در نزدیکی شبرغان قرار دارد. کاوش در اواخر دهه ۱۹۷۰ شش گور را آشکار کرد و هزاران قطعه و آرایه در آنها به دست آمد. هر گور مجموعه جداگانهای داشت. تاج به یکی از آنها تعلق داشت و آرایههای زر و فیروزه در گورهای دیگر شکلها و جایهای متفاوت داشتند. جدا نگه داشتن شماره گورها در فهرست مهم است، چون همسایگی دو شیء در ویترین به این معنی نیست که هر دو کنار یک نفر پیدا شدهاند.
پنج قطعه روی یک نوار
راهنمای موزیم هنر آسیایی سانفرانسیسکو توضیح میدهد که پنج قطعه درختمانند به نوار زرین تاج وصل میشدند. میشد آنها را جدا کرد و هنگام نیاز دوباره در جای خود قرار داد. پژوهشگران این ویژگی را در نسبت با زندگی گروههای جابهجاشونده منطقه تفسیر کردهاند. از شکل تاج به تنهایی نمیتوان گفت صاحب آن در کدام سفر آن را همراه داشت. آنچه به روشنی در شیء دیده میشود، امکان جمع کردن قطعههایی است که روی سر در کنار هم قرار میگرفتند.

آرایهها و تزیینهای طلاتپه از صورتها و مواد مختلف بهره بردهاند. در بعضی از آنها، فیروزه در کنار طلا کار شده و در بعضی نقش انسان، پرنده یا جانور دیده میشود. در تاج، قطعههای باریک و کوچک به شکلهایی که بالای نوار قرار میگیرند حرکت و درخشش میدهند. نمایش آرایهای از گور دوم کنار این داستان راهی برای دیدن تفاوت ساخت است. هر دو اثر زریناند، اما برای یک کار و در یک گور قرار نداشتهاند.
وقتی تاج در ویترین سرهم میشود، بیننده نخست ارتفاع و گستردگی آن را میبیند. اگر اتصال هر قطعه به نوار دنبال شود، کار دیگری از سازنده آشکار میشود. او باید میان شکل تاج هنگام پوشیدن و چگونگی نگهداری قطعهها در زمان جابهجایی راهی پیدا میکرد. نوار پایین تاج و پنج جای اتصال هنوز آن تصمیم را نشان میدهند.
منابع
- موزیم هنر آسیایی سانفرانسیسکو و راهنمای تاج جداشدنی گور ششم طلاتپه
- موزیم متروپولیتن و معرفی یافتههای طلاتپه در نمایشگاه گنجینههای افغانستان
عکس شاخص. تاج زرین گور ششم طلاتپه، از مجموعه موزیم ملی افغانستان. Artacoana، CC BY-SA 3.0.


