کتیبه سرخکوتل چرا ماجرای آب یک پرستشگاه را ثبت کرد؟
بخشهای این نوشته

کتیبهای از سرخکوتل بغلان در موزیم ملی افغانستان نگهداری میشود. حرفها روی سنگ حک شدهاند و شکل بسیاری از آنها برای کسی که الفبای یونانی میشناسد آشنا است. زبان نوشته باختری است. متن به ساختمانی بر فراز تپه و به آبی برمیگردد که برای ادامه کار محل اهمیت داشت. آب در شرح کتیبه به اندازه نام اشخاص مهم است، چون یکی از کارهایی که سنگ ثبت کرد بازگرداندن دسترسی به آن بود.
سرخکوتل در دوره کوشانی بر بلندیای قرار داشت که برای ساخت بنا تغییر داده شده بود. هیات باستانشناسی فرانسه از ۱۹۵۲ تا ۱۹۶۳ در چندین فصل در محل کار کرد. بقایای پلکان به فهمیدن راه ورود به بخشهای بالایی کمک کرد. مسیر بالا رفتن در زمین و خط روی سنگ به دو پرسش متفاوت مربوطاند. یکی نشان میدهد مردم چگونه به محل میرسیدند. دیگری توضیح میدهد برای دوام کار آنجا چه اقدامی انجام شد.
ماجرای چاه در متن باختری
کتیبه بزرگ سرخکوتل در سده بیستم یکی از منابع اصلی برای شناسایی زبان باختری دوره کوشانی شد. زبان از خانواده زبانهای ایرانی بود و برای نوشتن آن از صورتی از الفبای یونانی استفاده میشد. ارزش متن تنها در روشن کردن زبان اداری و شیوه نوشتن نبود. خوانندگان آن از مشکل رسیدن به آب، کم شدن یا از دست رفتن آب محل و اقدامی برای فراهم کردن دوباره آن آگاه شدند.

در پژوهشها، درباره خواندن برخی بخشها و پیوند دقیق کتیبه با فرمانروایان کوشانی اختلاف نظر وجود داشته است. یک بررسی منتشرشده در مجله مطالعات شرقشناسی جاپان، بر رابطه چاه و کار آیینی پرستشگاه تاکید میکند. مطابق این تفسیر، نبود آب تنها دردسر روزمره نبود و میتوانست ادامه آیین در محل را هم دشوار کند. بازسازی و آوردن آب آنقدر اهمیت داشت که روایت کار را بر سنگ نگه داشتند.
دیدن کتیبه کنار عکس پلکان نشان میدهد که نوشته از محوطهای واقعی با مشکلات عادی نگهداری بنا بر جا مانده است. سنگ درباره تامین آب حرف میزند و راه سنگی نشان میدهد که مرکز بنا در ارتفاع قرار داشت. برای پژوهشگر امروز، بازخوانی این متن راهی برای شناختن زبان باختری است. برای کسی که کار را در سرخکوتل ثبت کرد، کتیبه همچنین یادگار اقدامی بود که میبایست به بازگشت زندگی به ساختمان کمک کند.
منابع
- هیات باستانشناسی فرانسه در افغانستان و پرونده کاوشهای سرخکوتل
- پژوهش درباره بازخوانی کتیبه باختری و نقش چاه سرخکوتل
- دانشنامه ایرانیکا و شناسایی کتیبه بزرگ باختری در سرخکوتل
عکس شاخص. کتیبه زبان باختری سرخکوتل در موزیم ملی افغانستان. Ninara، CC BY 2.0، اندازه تصویر تنظیم شده است.


