مکرویان کهنه چگونه شکل تازهای از آپارتماننشینی را به کابل آورد؟
بخشهای این نوشته

در مکرویان کهنه کابل، ساختمانهای چندطبقه به صورت چندین بلوک کنار هم قرار دارند. راه رسیدن به خانه از فضای میان بلوکها و پلکان مشترک میگذرد. این ترتیب برای خانوادههایی که به حویلی خصوصی عادت داشتند شیوه دیگری از رسیدن به خانه و دیدن همسایه فراهم میکرد. برای شناخت آغاز آن باید به برنامه توسعه کابل در دهه ۱۹۶۰ برگشت. طرحی که روی کاغذ برای تمام شهر تهیه شد، در مکرویان به صورتی مشخص در زمین جا گرفت.
طرح جامع کابل در ۱۹۶۴ با همکاری متخصصان اتحاد شوروی تهیه شد. هدف برنامه، پیشبینی رشد جمعیت و جای مسکن، سرک و خدمات شهری بود. پژوهش تاریخ معماری کابل نشان میدهد که چشمانداز جامع طرح در همه شهر همانگونه که روی کاغذ تعیین شده بود اجرا نشد. ساخت محلههای نخست مکرویان از کارهایی بود که به نتیجه عینی رسید. به این ترتیب، سرنوشت نقشه جامع و سرنوشت چند محله برنامهریزیشده را میتوان جداگانه دنبال کرد.
قطعههای پیشساخته و فضای مشترک
در ساخت بلوکها از قطعههای کانکریتی پیشساخته استفاده شد. روش کار اجازه میداد شکل بخشهایی از ساختمان در بلوکهای دیگر تکرار شود. میان ساختمانها جا برای عبور و بخشی از خدمات محله باقی میماند. این طرح بر این فرض استوار بود که بخشهایی از نیاز ساکنان باید در سطح محله تامین شود. جای خانه تنها با اندازه اتاقها تعیین نمیشد. نزدیکی به سرک، فضای مشترک و خدمات هم در نقشه دیده میشدند.

در نوشتههای مربوط به شهرسازی کابل، مکرویان نخست با نام مکرویان کهنه هم شناخته میشود. نام کهنه در اینجا نسبت به محلههای بعدی کاربرد دارد. آنچه در دهه ۱۹۶۰ تازه شمرده میشد، بعدها در زبان شهروندان نامی پیدا کرد که جای آن را در ترتیب زمانی ساخت مشخص میکرد. با افزوده شدن بخشهای دیگر، شماره و نام مکرویانها برای راه یافتن در شهر معنا پیدا کردند.
ردیف ساختمانها از فاصله دور نشان میدهد که طراحان محله را به صورت گروهی از بلوکها میدیدند. از نزدیک، روی هر ورودی و پلکان میتوان اثر طرح را در اندازه زندگی یک خانواده دید. تاریخ مکرویان از همین دو مقیاس ساخته شده است، تصمیمی درباره توسعه پایتخت و جزئیاتی که برای ساکنان به مسیر روزانه از سرک تا دروازه خانه تبدیل شدند.
منابع
- مجله معماری و پژوهش درباره طرح جامع ۱۹۶۴ کابل و ساخت نخستین مکرویانها
- دانشگاه کالیفرنیا و بررسی شهرسازی کابل و مکرویان کهنه
- دانشنامه ایرانیکا و تاریخ آپارتمانسازی با قطعات پیشساخته در کابل
عکس شاخص. نمای محله مکرویان در کابل، ۲۰۰۹. Olgamielnikiewicz، CC BY-SA 4.0، اندازه تصویر تنظیم شده است.


