چهار زن چگونه در انتخابات ۱۹۶۵ به ولسیجرگه راه یافتند؟
بخشهای این نوشته

در گزارش افغانستان به سازمان ملل، شمار زنان نامزد انتخابات پارلمانی ۱۹۶۵ شش نفر ثبت شده است. پس از انتخابات، چهار زن در مجلس نمایندگان کرسی داشتند. دو زن هم در مشرانوجرگه حضور یافتند. برای خواندن این ارقام باید نوع مجلس را در نظر گرفت. مجلس نمایندگان از انتخابات به دست میآمد و شمار زنان در مجلس بالا جداگانه ثبت شده بود. آنچه در ۱۹۶۵ تغییر کرده بود، حضور زنان در نهاد قانونگذاری به دنبال برگزاری انتخابات دوره تازه بود.
انتخابات یک سال پس از تصویب قانون اساسی ۱۳۴۳ برگزار شد. متن تازه چارچوب فعالیت پارلمان و مشارکت سیاسی را تغییر داده بود. برای تاریخ این دوره، تفاوت میان پذیرفته شدن حق شرکت در چارچوب قانون و آمدن نام زنان در فهرست نامزدها اهمیت دارد. در سال بعد از تصویب، مردم با نامزدهایی روبهرو شدند که برای به دست آوردن کرسی وارد انتخابات شده بودند. نتیجه ثبتشده نشان میدهد چهار زن از این مرحله عبور کردند.
شش نامزد و چهار کرسی در مجلس نمایندگان
پژوهش درباره انتخابات افغانستان از آناهیتا راتبزاد، خدیجه احراری، رقیه ابوبکر و معصومه عصمتی وردک به عنوان چهار زنی یاد میکند که به مجلس راه یافتند. مسیر زندگی و دیدگاه سیاسی آنها یکسان نبود. در فهرست انتخابات، آنچه میانشان مشترک شد این بود که نام هر یک در شمار نمایندگان انتخابشده آمد. گزارش به سازمان ملل، شمار کلی اعضای مجلس نمایندگان را ۲۱۶ نفر ثبت کرد. در همان ثبت، زنان چهار کرسی از این مجموع داشتند.

حضور دو زن در مجلس بالا بخش دیگری از تغییر دوره بود. بررسی تاریخی ساختار پارلمان نشان میدهد که ورود به دو مجلس از راه یکسان انجام نمیشد. برای دنبال کردن سرگذشت نخستین زنان پارلمان میتوان نامها و شیوه رسیدن به کرسی را جداگانه خواند. جمع کردن همه در یک رقم، تفاوت میان انتخابات و انتخاب یا انتصاب در ترکیب مجلس بالا را پنهان میکند.
نقش انتخابات ۱۹۶۵ را میتوان در همین فاصله میان مواد قانون و فهرست اعضای مجلس دید. متن سال پیش راه مشارکت را گشوده بود. فهرست سال بعد نشان میدهد که چه تعداد زن نامزد شدند و چند نفر به ولسیجرگه رسیدند. نام چهار نماینده، نتیجه این گذار را در نخستین دوره پس از قانون اساسی ۱۳۴۳ ثبت کرده است.
منابع
- آرشیف دیجیتال سازمان ملل و گزارش افغانستان درباره نامزدان زن و ترکیب دو مجلس در ۱۹۶۵
- دانشنامه ایرانیکا و بررسی تاریخی انتخابات پارلمانی افغانستان
- پژوهش درباره زنان در سیاست افغانستان و نمایندگان انتخابشده در ۱۹۶۵
عکس شاخص. تمبر افغانستان با تصویر ساختمان شورای ملی، ۱۹۶۲. Post of Afghanistan، مالکیت عمومی.


