از قصر هندکی تا باغ عمومی چهلستون کابل
بخشهای این نوشته

در دامنه کوه شیردروازه، بنایی بر بلندی بالای باغ چهلستون قرار دارد. نقشههای قدیمی محل را هندکی هم نامیدهاند. امیر عبدالرحمانخان در اواخر سده نوزدهم برای پسرش حبیبالله در آنجا بنایی ساخت. جای ساختمان از سطح اصلی باغ بلندتر بود و همین ارتفاع در دیدن باغ و دامنه پیرامون اثر داشت. محل که در آغاز با اقامت و مهمانی دربار پیوند داشت، در چند دوره بعد کاربری دیگری پیدا کرد.
چهلستون در جنوب باغ بابر قرار دارد، اما پیشینه و ساختوساز آن دورههای جداگانهای دارند. حویلی و مسیرهای باغ در طول زمان با ساختمانهای تازه، تغییر استفاده و سرکهای پیرامون دگرگون شدند. در گسترش بنا در دوره امیر حبیبالله، آرکنت از باقی ماندن دوازده ستون از چهل ستون ایوان نخستین یاد میکند. نام چهلستون در دورهای روی قصر ماند که شمار ستونهای ایوان تغییر کرده بود. به همین دلیل بازگرداندن باغ به استفاده عمومی به این معنی بود که مسیرهای قدیمی، درختها و فضاهای تازه برای بازدیدکننده در یک طرح کنار هم قرار بگیرند.
باز کردن دوباره راههای باغ
پس از آسیبهای سنگین چند دهه، کار بازسازی از ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۸ پیش رفت. نهاد آقاخان برای فرهنگ، بازسازی را با آمادهسازی فضای عمومی، امکانات آموزشی و جا برای ورزش و تفریح پیوند داد. بازگشایی باغ به ساکنان کابل امکان داد از محدودهای استفاده کنند که از نظر تاریخ معماری با بناهای سلطنتی در ارتباط بود. راههای عبور، وضعیت زمین و استفاده از فضای باز، در کنار تعمیر خود ساختمان، جزو کار پروژه بودند.

مساحت باغ در ثبتهای امروز حدود دوازده و نیم هکتار است. پژوهش درباره محوطه توضیح میدهد که مرز باغ در دورههای گذشته با تغییر سرکهای پیرامون یکسان نمانده است. وقتی نقشه قدیمی با مسیرهای امروز مقایسه شود، باید توجه کرد که محوطه در هر دوره چه حدود و چه ورودیهایی داشته است. نام چهلستون مانده، اما نقشه فیزیکی محل در همه زمانها یکسان نبوده است.
عکس قدیمی ساختمان هندکی بخشی از جای آن را بر دامنه نشان میدهد. عکسهای بعدی، اثر آسیب و دورههای متفاوت کار روی باغ را ثبت کردهاند. در ۲۰۱۸ مسیر تازهای در تاریخ محل باز شد. باغی که روزگاری به اقامت خانواده سلطنتی و بعد به کار حکومت پیوند داشت، با بازسازی برای استفاده عمومی شهر آماده شد.
منابع
- آرکنت و تاریخ قصر چهلستون، نام هندکی و محل باغ
- آرکنت و پژوهش درباره بازسازی و تغییر محدوده و کاربری باغ چهلستون
- نهاد آقاخان و ثبت تاریخ بازسازی و افتتاح دوباره باغ چهلستون
عکس شاخص. عکس تاریخی قصر چهلستون یا هندکی در جنوب کابل. Georg Morgenstierne، مالکیت عمومی.


