نگهبانانی که بر دیوار کاخ لشکریبازار نقش شدند
بخشهای این نوشته

بر بخشی از دیوارنگاره لشکریبازار هلمند، پیکرهای با لباس نقشدار از اتاق اصلی جدا شده و در مجموعه نگهداری میشود. این تصویر زمانی در یک ردیف بلند کنار پیکرههای دیگر دیده میشد. جای هر یک و فاصله آن با پیکره بعدی بخشی از آرایش تالار بود. باستانشناسان از تکههای تصویر و جای آنها بر دیوار توانستند بخشی از نظم تالار را بازشناسند. چند قرن پس از روزگار کاخ، لباس و قامت یک پیکره هنوز اطلاعات بیشتری از دیوار گلی پیرامونش به دست میدهد.
لشکریبازار کنار رود هلمند و در محدوده نزدیک لشکرگاه امروز قرار دارد. محوطه فقط یک ساختمان نبود. بقایای چند مجموعه از دورههای غزنوی و غوری در آن ثبت شدهاند. در کاخ جنوبی، تالاری با نقش چهرههای ایستاده مورد توجه قرار گرفت. گروهی از پژوهشگران این پیکرهها را نگهبانان دربار میدانند. توصیفها درباره جزئیات شناسایی هر چهره یکسان نیست، اما نظم ایستادن و جای نقشها به اهمیت فضای رسمی اشاره دارد.
لباس در فاصله نزدیک، ردیف پیکرهها در تالار
در بازدید از یک تکه جدا، نقش پارچه و شکل بدن بهتر دیده میشود. در عکسها و گزارشهای کاوش، پیکرهها نسبت به یکدیگر و به دیوار قرار دارند. از روی قطعه جدا نمیتوان تمام آنچه در ورود به تالار دیده میشد بازساخت. در عوض، جزئیاتی مانند فاصله تکرار پیکرهها در امتداد دیوار به پژوهشگر کمک میکند بفهمد نقاشی برای دیدن در یک فضای بزرگ طراحی شده بود.

بخشهایی از لشکریبازار در سده بیستم به دست باستانشناسان افغانستان و هیات باستانشناسی فرانسه بررسی شد. گزارش آکادمی علوم افغانستان سهم احمدعلی کهزاد را در بررسی محوطه و معرفی آثار آن دنبال کرده است. همان گزارش از بناها و بخشهای جداگانهای یاد میکند که پیدا شدن نقش دیواری تنها یکی از یافتههای آنها بود. رابطه میان معماری و نقاشی زمانی روشنتر شد که محل تالار و دیوارنگاره کنار هم بررسی شدند.
از بقایای بیرون، شکل استقرار کاخها در کنار رود را میتوان دنبال کرد. تصویری که از تالار به جا مانده مقیاس دیگری از محوطه را نشان میدهد. برای راه یافتن به دنیای داخل آن، باید جای دیوارنگاره را به خاطر داشت. کسی که به تالار میرسید، نگهبان نقاشیشده را یک اثر جدا در ویترین نمیدید. او وارد فضایی میشد که ردیفی از چهرهها از چند گام دورتر در برابرش قرار میگرفت.
منابع
- وزارت فرهنگ فرانسه و معرفی مجموعههای کاخ و کاوش لشکریبازار
- مجله آکادمی علوم افغانستان و پژوهش درباره سهم احمدعلی کهزاد در بررسی لشکریبازار
- موزیم متروپولیتن و بررسی نقشهای پوشاک در دیوارنگارههای نگهبانان لشکریبازار
عکس شاخص. بخشی از دیوارنگاره کاخ غزنوی لشکریبازار با پیکره یک نگهبان. David Library Museum, Denmark. Photo by D. Schlumberger، مالکیت عمومی.


