قالینبافان قشقایی چگونه نقش را روی دار زمینی میساختند؟
بخشهای این نوشته

در عکسی از نزدیکی فیروزآباد فارس، دو خواهر قشقایی کنار داری نشستهاند که بهجای ایستادن در برابر دیوار، روی زمین گسترده است. نخهای کشیدهشده سطح درازی را ساختهاند و بافنده از یک سوی دار به ردیف گرهها میرسد. قالین هنوز روی دار است و هر بخش نقش به اندازه چند ردیف پیش رفته. در همین مرحله میتوان دید که جای دار، جای نشستن بافنده و کار با نخ به هم مربوطاند.
در سنت بافت فارس، کار پیش از کشیدن نخ روی دار آغاز میشد. پشم باید آماده و ریسیده میشد و بخشی از آن برای نقش به رنگهای متفاوت درمیآمد. پرونده میراث ناملموس یونسکو از ریسیدن پشم به دست زنان و ساخت چارچوب افقی دار یاد میکند. همین چارچوب سطحی فراهم میکرد که بافنده میتوانست نخها را از یک انتها به انتهای دیگر بکشد. نقش کمکم در عرض دار پیدا میشد، چون گرهها در ردیفهای پیدرپی زده میشدند.
نقش از حافظه به گرهها میرسید
در شیوههایی که پرونده یونسکو برای قالینبافی فارس شرح میدهد، بافندگان میتوانستند نقش را بدون نقشه رسمشده پیش ببرند. دانستن طرح با تمرین و دیدن کار بافنده باتجربه منتقل میشد. هنگام بافت، تغییر رنگ نخ در جای مناسب بخشی از ساخت شکل بود. کسی که از دور به قالین تمامشده نگاه میکند، نقش را یکجا میبیند. برای بافنده همان شکل از تصمیمهای کوچک درباره رنگ و جای گره ساخته میشد.

بافتهای فارس شکل و کاربرد یکسان ندارند. گبه دستباف قشقایی یکی از گونههایی است که نمونههای آن در نمایشگاهها هم دیده میشود. عکس کار کنار دار و عکس گبه تمامشده دو نقطه جدا از این روند را نشان میدهند. در عکس اول میتوان دید نخها چگونه روی چارچوب قرار دارند. در عکس دوم، بافت از دار جدا شده و نقش در اندازه واقعی خود پیدا است.
در ۲۰۱۰، مهارتهای سنتی قالینبافی فارس در فهرست میراث فرهنگی ناملموس یونسکو ثبت شد. موضوع ثبت، شیوه آمادهسازی و انتقال دانش میان نسلها بود. عکس فیروزآباد بخشی از همان تاریخ اجتماعی را در مقیاس خانه نشان میدهد. دو بافنده کنار هم بر سطحی کار میکنند که هنوز همه رنگها و شکلهای نهایی آن کامل نشده است. دیدن قالین در همین مرحله، فاصله میان پشم آماده و شیئی را روشن میکند که بعدتر از دار پایین میآید.
منابع
- پرونده یونسکو درباره مهارتهای سنتی قالینبافی فارس، دار افقی و انتقال دانش
- آرشیف دیداری یونسکو درباره کار بافندگان فارس
عکس شاخص. دو خواهر قشقایی در حال بافت قالین روی دار زمینی در نزدیکی فیروزآباد فارس. Julia Maudlin from Lake Oswego, Oregon, USA، CC BY 2.0، اندازه تصویر تنظیم شده است.


