سینما تاج چگونه در شهر نفتی آبادان مخاطب پیدا کرد؟
بخشهای این نوشته

در آبادان، از سرک میشد ساختمان سینما تاج را از نمای پهن و ورودی آن بازشناخت. سینما بعدها نفت نام گرفت. نام نخست و نام بعدی هر دو در عکسها و نوشتههای مربوط به شهر ماندهاند. جیمز ویلسون، معماری که برای شرکت نفت در آبادان کار میکرد، در ۱۹۳۹ طرح سینما را تهیه کرد. در شهری که طرح بسیاری از محلهها با کار پالایشگاه پیوند داشت، اینبار ساختمان برای ساعتی ساخته شد که کارکنان میتوانستند دور از محل کار بگذرانند.
سینما تاج یکی از سالنهای مرتبط با صنعت نفت بود. پژوهش درباره زندگی و فعالیتهای فرهنگی آبادان از چند سینما برای کارکنان یاد میکند و سالنهای دیگری را هم نام میبرد که برای تماشاگران عمومی در نظر گرفته شده بودند. داشتن یک ساختمان به معنای داشتن یک گروه یکسان از تماشاگران نبود. جای سینما در محله، وابستگی آن به شرکت و برنامه نمایش بر اینکه چه کسانی میتوانستند برای تماشا بیایند اثر داشت.
یک فلم و دو شیوه شنیدن آن
پژوهشهای تاریخ اجتماعی آبادان ردی از برنامه نمایش فلمهای خارجی به زبان اصلی و به صورت دوبلهشده را در سینماهای مرتبط با شرکت ثبت کردهاند. نسخههای زبان اصلی اغلب به انگلیسی بودند. برنامه نمایش به تماشاگر امکان میداد نسخه زبانی متفاوتی را در وقت تعیینشده ببیند. این تفاوت برای کسانی اهمیت داشت که در یک شهر زندگی میکردند و از پرده مشترک استفاده میکردند، اما زبان یکسانی را برای شنیدن گفتوگوی فلم ترجیح نمیدادند.

سالنهای دیگر شهر هر کدام اندازه و جای متفاوتی داشتند. سینمای بهمنشیر فضای باز تابستانی هم داشت. در بوارده، سینمای گلستان در مقیاسی کوچکتر به نمایش فلم میپرداخت. تاج در همین شبکه معنا پیدا میکرد. برای فهمیدن جای آن، میتوان کنار نمای ساختمان به این نگاه کرد که چه کسانی به سالن دسترسی داشتند، چه نسخهای از فلم روی پرده میآمد و دیدن آن در کدام شب ممکن بود.
ساختمان هنوز با نام سینما نفت در عکسهای آبادان شناخته میشود. تاریخ آن هم بخشی از کار معماران شرکت نفت را در خود دارد و هم سرگذشت تماشا در یک شهر صنعتی را. آنچه از خیابان پیدا است، ورودی و بدنه بنا است. آنچه از برنامههای قدیمی به دست میآید، نوبت نمایش و تفاوت مخاطبانی است که پس از پایان کار یا درس از همان ورودی میگذشتند.
منابع
- پژوهش دانشگاه سینسیناتی درباره معماری آبادان و طرح سینما تاج در ۱۹۳۹
- پژوهش دانشگاه امستردام درباره سالنها و نسخههای اصلی و دوبلهشده در سینماهای آبادان
- شورای پژوهش علوم اجتماعی امریکا و پژوهش درباره فضاهای سینمایی آبادان
عکس شاخص. ساختمان سینما تاج آبادان که بعدتر سینما نفت نام گرفت. سجاد ایمانیان، CC BY-SA 4.0، اندازه تصویر تنظیم شده است.


