گل‌ولی پسرلی، از کاله تا مکتب بولتون و مشعل المپیک

گل‌ولی پسرلی می‌گوید سیزده سال داشت که در یک مرکز مهاجرت بریتانیا روبه‌روی کسانی نشست که باید سنش را تعیین می‌کردند. گذرنامه و سند تولد همراهش نبود. از خانواده، سفر و ولایتی که از آن آمده بود پرسیدند. به روایت خودش، پس از چند ساعت به او گفتند شانزده سال و نیم دارد. کاغذی به دستش دادند که در آن سن دیگری ثبت شده بود. او گفت همان‌جا کاغذ را پاره کرد. نزدیک به یک سال از روزی می‌گذشت که مادرش او و برادرش را برای پیدا کردن جای امن از افغانستان بیرون فرستاده بود.^{۱، ۲}

در سفر، پسرلی مدت‌ها در پی رسیدن به بریتانیا بود. پس از رسیدن، برای رفتن به مکتب به کسانی نیاز داشت که گفته‌اش را درباره سنش جدی بگیرند. او نخست مدتی با پناهجویان بزرگسال زندگی کرد. در بولتون، مسئول یک مرکز آموزشی به او گفت که حرفش را باور دارد. پسرلی در یادداشتی درباره این دیدار نوشت: «گفت حرفم را باور دارد.» در روایت او، ارزش این جمله از این می‌آمد که معلمان بعد از آن برای بررسی دوباره پرونده‌اش دست به کار شدند. میان روزی که آن برگه را پاره کرد و روزی که توانست در یک مکتب عادی درس بخواند، پیگیری‌های دیگری هم لازم بود.^{۱، ۳}

جدایی دو برادر

پسرلی در شرق افغانستان بزرگ شد. به گفته خودش، بسیاری از سال‌های کودکی را با پدربزرگ و مادربزرگش در کوهستان گذراند. در مصاحبه‌ای با مجله بیگ ایشو، از نزدیکی‌اش به آنان گفت و از شب‌های سردی یاد کرد که در اتاق‌شان می‌خوابید. پدرش داکتر بود و مادرش قابله‌گی هم می‌کرد. در خاطرات او، جنگ این زندگی خانوادگی را تغییر داد. پس از کشته شدن پدر و شماری دیگر از بستگان، مادر نگران بود که پسرانش برای جنگ جذب شوند. پسرلی گفته است که در دوازده‌سالگی با تصمیم مادر، همراه برادرش از خانه رفت.^{۱، ۴، ۵}

در نوشته پسرلی درباره حقوق کودکان مهاجر، آخرین وداع در پیشاور ثبت شده است. مادر او و برادرش را به کسانی سپرد که برای بردن‌شان به اروپا پول گرفته بودند. به روایت او، دو برادر خیلی زود از هم جدا شدند و بیش از یک سال یکدیگر را ندیدند. در آن مدت، نشانی روشنی از جایی که برادرش به آن می‌رفت نداشت. او در نوشته‌اش می‌گوید در بخشی از راه شنید که برادرش به سوی انگلستان می‌رود. این خبر یکی از دلایلی بود که مقصد خود را بریتانیا تعیین کرد.^{۱، ۵}

گذر از ایران، ترکیه و بخش‌هایی از اروپا چند بار با توقف و بازگرداندن همراه شد. پسرلی در روایت خود از بازداشت در بلغاریا و فرستاده شدن دوباره به ترکیه یاد کرده است. او در مسیر دریایی ترکیه به یونان برای نخستین بار دریا را دید. به گفته خودش، قایقی که برای حدود بیست نفر جا داشت، بیش از صد مسافر را حمل می‌کرد. نزدیک به پنجاه ساعت گذشت تا آنان نجات پیدا کردند. او گفته است قایق در زمان رسیدن کمک در حال غرق شدن بود. عددها از خاطرات او می‌آیند. گزارش دانشگاه منچستر از همان عبور طولانی با بیش از صد مسافر و کمبود خوراک و آب یاد کرده است.^{۱، ۶}

کاله و پرسش‌های پس از رسیدن

پسرلی در شمال فرانسه مدتی در محل تجمع پناهجویان نزدیک کاله ماند. او در خاطراتش از انتظار و کوشش‌های مکرر برای رسیدن به بریتانیا گفته است. یک بار در جریان همین تلاش‌ها صورتش آسیب دید. در نهایت، با یک موتر باربری حامل کیله به بریتانیا رسید. در گزارش‌های بعدی درباره کاله، اداره پناهندگان سازمان ملل از افرادی یاد کرده که ماه‌ها در شمال فرانسه در انتظار عبور می‌ماندند. برخی از آنان از افغانستان آمده بودند و در سرپناه‌های موقت زندگی می‌کردند. عکس شاخص این روایت، یکی از چنین سرپناه‌هایی را در همان دوره نشان می‌دهد.^{۱، ۲، ۷}

رسیدن به بریتانیا در ۲۰۰۷، پرسش‌های تازه‌ای پیش آورد. در تعیین سن، به گفته پسرلی، مسئولان درباره خانواده، راه سفر و زادگاهش پرسیدند. او به یاد داشت که از نگاه آنان، طی چنین راهی برای کسی به سن او بعید به نظر می‌رسید. پس از آن، مدتی در محلی زندگی کرد که برای پناهجویان بزرگسال در نظر گرفته شده بود. در مقاله‌ای که خودش برای گاردین نوشت، گفت دو سال طول کشید تا به مسیر آموزش عادی برسد. آنچه در یک مصاحبه اداری روی کاغذ آمده بود، بر این اثر داشت که او در کجا زندگی کند و از چه راهی وارد مکتب شود.^{۱، ۲، ۳}

دیدار دوباره برادران از یک شباهت شروع شد. به گفته پسرلی، برادرش در سفر به لندن با کسانی روبه‌رو شد که او را می‌شناختند و به برادر گفتند کسی شبیه او را دیده‌اند. پس از آن پسرلی به بولتون رفت تا نزدیک برادرش باشد. در آن‌جا مرکز استارتینگ پوینت را پیدا کرد، جایی که برای کودکان تازه‌وارد برنامه آموزشی داشت. معلمان پس از چند هفته کار با او برای بررسی دوباره سنش اقدام کردند. پسرلی می‌گوید خودش هم به نمایندگی افغانستان مراجعه کرد تا سند تولد و گذرنامه بگیرد و برای ارزیابی سن به داکتر متخصص رفت. مجموعه این پیگیری‌ها به تغییر وضعیت آموزشی‌اش انجامید.^{۱، ۳}

مکتب، خانه و مشعل المپیک

وقتی پسرلی به مکتب متوسطه در بولتون راه یافت، انگلیسی‌اش هنوز ضعیف بود. خودش گفته است که به همین دلیل در صنف‌های سطح پایین‌تر درس را شروع کرد. در دو سال، ده مدرک آزمون پایان دوره متوسطه گرفت. در شورای شاگردان کار کرد و در فعالیت‌های داوطلبانه جوانان سهم گرفت. در شانزده‌سالگی با یک خانواده سرپرست زندگی کرد. در یکی از نوشته‌هایش، از تعجب نخستینش گفت وقتی دید در آن خانه پدر سرپرست آشپزی می‌کند. بعدها خودش آشپزی غذاهای جاهای مختلف را آموخت. او این تغییر کوچک را در کنار کمک‌هایی قرار می‌دهد که به او امکان دادند در مکتب و زندگی روزمره راه خود را پیدا کند.^{۳، ۴، ۸}

پسرلی در کالج دوره پیش‌دانشگاهی بولتون، سیاست، فلسفه و اقتصاد خواند. دانشگاه منچستر از راه برنامه‌ای برای کمک به شاگردان در ورود به تحصیلات عالی با او آشنا شد. او شرایط درسی ورود به دانشگاه را برآورده کرد و از همان دانشگاه کمک‌هزینه گرفت. دانشگاه همچنین ثبت کرده است که پسرلی یکی از پانزده جوانی بود که برای شرکت در گروه بررسی اثر سیاست‌های آموزشی بر جوانان انتخاب شدند. در آن زمان، او هم در پی ادامه درس خود بود و هم از تجربه تازه‌واردان در جلسه‌هایی حرف می‌زد که پیش از ورودش به مکتب دسترسی به آن‌ها نداشت.^{۶، ۸}

در جون ۲۰۱۲، زمانی که هنوز در کالج بود، برای حمل مشعل المپیک لندن انتخاب شد. او بخشی از مسیر را در محدوده برنلی در لنکشایر پیمود. سال‌ها بعد گفت که دلش می‌خواست مادر یا دیگر اعضای خانواده‌اش آن روز آن‌جا باشند. خانواده سرپرستش در محل حاضر بود و مردم تشویقش می‌کردند. عکس‌های روز حمل مشعل در مصاحبه‌ها و یادداشت‌های او آمده‌اند. از آن روز تا پایان دانشگاه، او همچنان با خانواده‌اش در تماس بود و در مراسم فراغت توانست برادرش را کنار خود داشته باشد.^{۴، ۸، ۹}

پسرلی در گاه‌شمار شخصی‌اش از کارهایی یاد کرده که در سال‌های بازگشت به مکتب بر عهده گرفت. در استارتینگ پوینت به عنوان نماینده شاگردان و سفیر اجتماعی مرکز کار کرد و در برنامه درخت‌کاری محوطه مکتب سهم گرفت. بعد در ایسا اکادمی بولتون، برای ده آزمون پایان دوره متوسطه درس خواند و در شورای شاگردان کار کرد. در همان سال‌ها در شورای نوجوانان تحت سرپرستی نیز شرکت داشت. از دید او، این فعالیت‌ها بخشی از زندگی روزمره‌اش در بولتون بود، همان شهری که در آغاز باید برای گرفتن جایی در صنف‌های عادی صبر می‌کرد.^{۳، ۸}

وضعیت اقامتش مسیر جداگانه‌ای داشت. او در نوشته خود درباره حقوق کودکان مهاجر می‌گوید قرار گرفتن در یک خانواده سرپرست حدود سه سال و گرفتن وضعیت پناهندگی حدود پنج سال پس از رسیدن طول کشید. در خاطراتش از خانواده‌ای یاد می‌کند که در شانزده‌سالگی او را پذیرفت. در مصاحبه با بیگ ایشو نیز از تماس‌های هفتگی با مادرش یاد کرده است. این تماس‌ها ادامه داشت، هرچند بسیاری از رویدادهای زندگی‌اش، از روز حمل مشعل تا فراغت، در فاصله‌ای دور از خانه کودکی‌اش اتفاق افتادند.^{۱، ۴}

دانشگاه منچستر در معرفی او به عنوان دانشجوی سیاست و فلسفه، کمک‌هزینه‌ای را هم ثبت کرده که برای ادامه تحصیل دریافت کرده بود. او در دوران دانشجویی در برنامه تدکس درباره تجربه خود صحبت کرد. در گفت‌وگوی بعدی با بیگ ایشو، از کار آخر هفته در یک رستورانت در کنار درس هم یاد کرد. وقتی در سال ۲۰۱۶ فارغ شد، برادرش که پس از جدایی در سفر دوباره در انگلستان پیدایش کرده بود، در مراسم حضور داشت.^{۴، ۶}

چرا دوباره سراغ آن برگه رفت

در ۲۰۱۵، پسرلی با همکاری نادین غوری خاطرات سفرش را با نام «آسمان بی‌نور» نشر کرد. او در نوشته‌ها و سخنرانی‌هایش از رسیدن به بریتانیا و آنچه پس از آن گذشت، کنار هم گفته است. وقتی از تعیین سن حرف می‌زند، دوباره سراغ پرسش‌هایی می‌رود که درباره وطن و خانواده از او شده بود. وقتی از ادامه تحصیل می‌گوید، مرکز آموزشی و خانواده سرپرست را به یاد می‌آورد. در مقدمه کتاب پژوهشی «انترناسیونالیست‌های نو»، توضیح داد که پس از صحبت‌هایش در شهرهای بریتانیا، مردم از او می‌پرسیدند برای کمک به پناهجویان چه می‌توانند بکنند. تجربه خودش به او فرصت می‌داد درباره چند مرحله جداگانه، از رسیدن تا پیدا کردن جای درس و زندگی، صحبت کند.^{۱، ۵، ۱۰}

در روایت پسرلی، نخستین کاغذ پس از رسیدن به بریتانیا سنی را ثبت کرده بود که او نمی‌پذیرفت. برای تغییر آن، باید سند به دست می‌آورد و کسانی را پیدا می‌کرد که گفته‌اش را پیگیری کنند. بعدتر در همان کشور برای آزمون‌های مکتب، ورود به دانشگاه و حمل مشعل نامش ثبت شد. وقتی خودش نوشت چه چیزی در این مسیر تغییر ایجاد کرد، به روزی در بولتون برگشت که یک معلم به او گفت باورش دارد. از همان روز، مسئله‌ای که مدت‌ها تنها به شکل چند پرسش در پرونده‌اش مانده بود، در مکتب کسی را پیدا کرد که پیگیرش شود.^{۱، ۳، ۶}

منابع و اعتبار عکس‌ها

1. نوشته دست اول گل‌ولی پسرلی درباره سفر، تعیین سن و ادامه تحصیل، مجموعه حقوق کودک در مهاجرت.
2. روایت پسرلی از مصاحبه تعیین سن پس از رسیدن به بریتانیا.
3. یادداشت پسرلی درباره مرکز استارتینگ پوینت، مکتب و خانواده سرپرست.
4. مصاحبه پسرلی درباره کودکی، تحصیل و حمل مشعل، بیگ ایشو.
5. آسمان بی‌نور، خاطرات گل‌ولی پسرلی با همکاری نادین غوری، نشر اتلانتیک.
6. پرونده تحصیل و کمک‌هزینه گل‌ولی پسرلی، دانشگاه منچستر.
7. گزارش اداره پناهندگان سازمان ملل درباره وضعیت پناهجویان شمال فرانسه در ۲۰۰۹.
8. گاه‌شمار تحصیل، کار داوطلبانه و حمل مشعل، وبگاه گل‌ولی پسرلی.
9. ثبت عکس حمل مشعل در مسیر برنلی و راتنستال در جون ۲۰۱۲.
10. مقدمه گل‌ولی پسرلی در کتاب انترناسیونالیست‌های نو، دانشگاه گلداسمیتس لندن.
11. عکس شاخص، سرپناه موقت مهاجران در نزدیکی کاله در ۲۰۰۷، ژان رویار، مجموعه کتابخانه ژنو، CC BY-SA 4.0.