سارو بریرلی چگونه از روی خط آهن خانه کودکی‌اش را پیدا کرد؟

در فبروری ۲۰۱۲، سارو بریرلی روبه‌روی خانه‌ای در محله گنش تلای هند ایستاد. این همان جایی بود که به یاد می‌آورد کودکی‌اش را در آن گذرانده است. از تاسمانیا آمده بود و در جیبش عکسی از دوران کودکی خود داشت. نام مادر و خواهر و برادرانش را یکی‌یکی برای همسایه‌ها گفت. زنی به او فهماند که خانواده دیگر در آن خانه زندگی نمی‌کند. مردی عکس را گرفت و خواست سارو همان‌جا منتظر بماند. در خاطرات بریرلی، مرد پس از چند دقیقه برگشت و گفت: «بیا، می‌برمت پیش مادرت.»^{۱، ۲}

تا آن روز، سارو نمی‌دانست مادرش هنوز در محله است یا چند سال پیش آن‌جا را ترک کرده. نزدیک به بیست‌وپنج سال بود که خبری از او نداشت. در این مدت در استرالیا بزرگ شده و انگلیسی آموخته بود و بیشتر هندی را که در کودکی حرف می‌زد فراموش کرده بود. چیزی که او را به آن خانه رساند، کنار هم قرار گرفتن چند خاطره از مسیر راه‌آهن، عکس‌های ماهواره‌ای و پاسخی بود که یک نفر از خاندوا به پرسشش درباره نام محله داد.^{۱، ۲، ۳}

شبی که گودو برنگشت

سارو حدود پنج سال داشت که یک شام با گودو، برادر بزرگ‌ترش، از خانه بیرون رفت. در روایتی که بعدتر درباره آن شب داد، گفت دو برادر سوار قطار شدند و در ایستگاه برهانپور پیاده شدند. کودک خسته بود و روی نیمکتی خوابید. گودو گفته بود همان‌جا بماند. وقتی سارو بیدار شد، او را ندید. به یکی از واگن‌های قطاری که در ایستگاه منتظر بود رفت، به گمان این‌که برادرش همان نزدیکی است. دوباره خوابید. وقتی چشم باز کرد، قطار حرکت کرده بود و بیرون پنجره جایی را می‌دید که نمی‌شناخت.^{۲، ۴}

سارو بعدها در گفت‌وگو با برنامه «۶۰ دقیقه» گفت در واگن دنبال راهی برای بیرون شدن گشت و برادرش را صدا زد. سرانجام به کلکته، کولکاتای امروزی، رسید. در آن شهر بیشتر کسانی که با آنان روبه‌رو می‌شد بنگالی حرف می‌زدند. او هندی حرف می‌زد و خواندن تابلوهای ایستگاه را بلد نبود. نام محل زندگی‌اش را با تلفظی به یاد داشت که کسی در کلکته نتوانست از آن نشانی روشنی پیدا کند. مدتی تلاش کرد با سوار شدن به قطارهای دیگر راه برگشت را بیابد. وقتی این کوشش‌ها نتیجه نداد، چند هفته در خیابان‌ها و حوالی ایستگاه گذراند.^{۱، ۲، ۴}

سرانجام او به یک مرکز نگهداری کودکان رسید. به گفته بریرلی، مسئولان کوشش کردند با نشر عکسش خانواده را پیدا کنند. کسی به درخواست شناسایی او پاسخ نداد. از او نام، محل تولد و تاریخ تولد می‌خواستند. سارو آن زمان برای بیشتر این پرسش‌ها جواب دقیقی نداشت. تاریخ تولدی که بعدتر در سندهایش آمد، بر پایه سن تخمینی و روز ورودش به پرورشگاه ثبت شد. مسئولان مرکز به او گفتند خانواده‌ای در استرالیا می‌خواهد سرپرستی او را بگیرد. در ۱۹۸۷، سو و جان بریرلی او را به خانه خود در هوبارت بردند.^{۱، ۴، ۵}

در خاندوا، خانواده از مسیری که کودک رفته بود اطلاعی نداشت. فاطمه منشی در گفت‌وگو با اسوشیتدپرس از رفتن به ایستگاه‌ها و سوار شدن به قطارها برای پیدا کردن او یاد کرد. خبرنگارانی که در ۲۰۱۲ با او و شکیلا صحبت کردند، نوشتند که فاطمه برای جست‌وجو تا کلکته نرفته بود. نمی‌توانست تصور کند کودک تا آن فاصله رفته باشد. وقتی جست‌وجو در ایستگاه‌ها به نتیجه نرسید، پنج‌شنبه‌ها برای دعا به زیارتگاهی می‌رفت. به روایت خانواده، هنگام عید هنوز برای سارو هم لباس می‌خرید و آن را به نیازمندان می‌داد.^۷

نقشه هند روی دیوار اتاق

سو بریرلی در اتاق سارو نقشه‌ای از هند آویخته بود. سارو در خاطراتش می‌نویسد که در آغاز باید به او توضیح می‌دادند نقشه چیست. پدر و مادر تازه‌اش محل کلکته را نشانش می‌دادند. آن‌ها می‌دانستند کودک را در آن شهر پیدا کرده‌اند. پس از آن‌که سارو کمی انگلیسی آموخت، توانست توضیح بدهد که خانواده‌اش در کلکته نبود. او از جای دیگری با قطار به آن‌جا رفته بود. صدای نام آن ایستگاه در ذهنش شبیه «براماپور» یا «برامپور» مانده بود و نام محله را چیزی نزدیک به «گینستلی» به یاد می‌آورد.^{۱، ۴}

در هوبارت زوجی هندی به نام سالین و جیکب هم در آشنایی سارو با محیط تازه کمک کردند. او و خانواده بریرلی برای خوردن غذای هندی به خانه‌شان می‌رفتند. آن‌ها می‌توانستند پرسش‌های ساده را به هندی از او بپرسند و گفته‌های سو و جان را ترجمه کنند. بریرلی در کتابش از روزی هم یاد می‌کند که در حدود هفت‌سالگی از فراموش کردن مسیر مکتبی نزدیک خانه قدیمی‌اش ناراحت شد. او مسیرهایی را که هنوز در ذهنش داشت بارها مرور می‌کرد. بخشی از اطلاعاتی را که به مرور توانست توضیح بدهد، سو در دفترچه‌ای نوشت.^{۱، ۴}

در سال‌های بعد خانواده بریرلی کودک دیگری به نام منتوش را نیز از هند به سرپرستی گرفتند. سو بریرلی بعدها نوشت که وقتی سارو به خانه آنان آمد، از خانواده‌اش در هند چیز چندانی نمی‌دانستند. سارو خودش در کتاب از تماشای فلم «سلام بمبئی» با پدر و مادرش در استرالیا یاد می‌کند. صحنه‌های پسری که در شهری بزرگ به دنبال راه برگشت می‌گشت، خاطرات کلکته را برایش زنده کرد. به نوشته او، در سالن سینما گریه کرد و سو و جان در آن لحظه نمی‌دانستند چرا. بخشی از تجربه‌ای که نقشه و دفترچه حفظ می‌کردند، هنوز برای او سخت بود که برای دیگران تعریف کند.^{۱، ۵، ۷}

دنبال کردن خط آهن از کلکته

پیش از آن‌که بتواند تصاویر ایستگاه‌ها را روی صفحه ببیند، بریرلی درباره نامی که در خاطر داشت از دانشجویان هندی سراغ گرفته بود. آن زمان درس تجارت و هوتل‌داری می‌خواند. هم‌صنفی‌هایش گفتند نام چندین ایستگاه در هند شبیه همان چیزی است که به زبان می‌آورد. نشانی‌هایی که برای آنان کافی نبود، با دیدن تصاویر هوایی کاربرد دیگری پیدا کرد. او می‌توانست ببیند ایستگاه نزدیک یک پل است یا در امتداد خط آهن رودخانه‌ای به چشم می‌خورد. نام تقریبی، جای پل و مسیر آب هر کدام بخشی از نشانی را فراهم کردند.^{۳، ۷}

در بزرگسالی، بریرلی با تصاویر گوگل ارث توانست مسیرهای راه‌آهن هند را از بالا ببیند. نخست از کلکته شروع کرد و خط‌هایی را دنبال کرد که از شهر بیرون می‌رفتند. با فاصله گرفتن از شهر، خط‌ها به شاخه‌های بیشتری تقسیم می‌شدند. او گاهی ساعت‌ها به ایستگاه‌ها نگاه می‌کرد و در بعضی دوره‌ها جست‌وجو را کنار می‌گذاشت. برای محدود کردن محدوده، از چند دوست هندی درباره سرعت تقریبی قطارها در دهه ۱۹۸۰ پرسید. حدسش این بود که سفر حدود دوازده ساعت طول کشیده است. از این زمان تخمینی و سرعتی که در نظر گرفته بود، شعاع تقریبی جست‌وجو را تعیین کرد.^{۲، ۳، ۶}

در یکی از شب‌های جست‌وجو در ۲۰۱۱، از بالا به ایستگاهی نگاه می‌کرد که در نزدیکی‌اش یک پل و مخزن بزرگ دیده می‌شد. این ترکیب را از شبی به یاد داشت که گودو را گم کرده بود. روی نقشه نام برهانپور را خواند. سپس مسیر خط آهن را تا خاندوا دنبال کرد. نزدیک ایستگاه بعدی، جریان آبی را دید که از روی بندی می‌گذشت و شکلش به چیزی شبیه بود که در کودکی دیده بود. به گفته بریرلی، پس از آن چند مسیر را در تصویر دنبال کرد تا ببیند آیا کوچه‌ها و فاصله‌ها با آنچه از خانه و محله به یاد دارد جور می‌آیند.^{۲، ۳، ۶}

هنوز نام محله را نمی‌دانست. به گروهی مربوط به خاندوا در فیس‌بوک پیوست و در ۳۱ مارچ ۲۰۱۱ درباره آب‌نما و سینمایی در شهر پرسید. مدیر گروه وجود باغی نزدیک سینما را تأیید کرد و گفت خود سینما سال‌هاست بسته است. سارو سپس نام محله را همان‌طور که در ذهنش مانده بود نوشت و پرسید آیا کسی جایی با چنین نامی می‌شناسد. در ۴ اپریل مدیر گروه پاسخ داد: «گنش تلای». حالا شهری که در نقشه دیده بود و نامی که از کودکی به یاد می‌آورد به یک نشانی می‌رسیدند. برای دانستن سرنوشت خانواده‌اش باید خود به آن‌جا می‌رفت.^{۱، ۲، ۷}

پرسشی که سال‌ها با خود برده بود

بریرلی در ۱۰ فبروری ۲۰۱۲ راهی هند شد. وقتی به خاندوا رسید، بخشی از راه را پیاده رفت. در روایتش از محل چای‌فروشی و آب‌نمایی یاد می‌کند که هنوز می‌شناخت، هرچند اندازه و وضع‌شان با آنچه از کودکی در ذهن داشت فرق کرده بود. در خانه قدیمی پس از گفت‌وگو با همسایه‌ها، مردی او را تا محل زندگی مادرش همراهی کرد. سه زن آن‌جا ایستاده بودند. بریرلی می‌گوید یکی از آنان پیش آمد و او را در آغوش گرفت. زن مادرش بود که اکنون فاطمه نامیده می‌شد. برای حرف زدن با یکدیگر به کسی نیاز داشتند که میان هندی و انگلیسی ترجمه کند.^{۱، ۲، ۴}

سارو با کمک مترجم از مادرش پرسید آیا دنبالش گشته است. فاطمه گفت سال‌ها در پی او بوده و از مسیرهایی که قطارها از شهر بیرون می‌رفتند سراغ گرفته است. سارو همان روز شکیلا، خواهر کوچک‌ترش، و کالو، برادر دیگرش را نیز دید. سپس پرسید گودو کجاست. مادرش گفت گودو پس از گم شدن سارو جان باخته بود و جسدش را نزدیک خط آهن یافته بودند. سارو در گفت‌وگوهای بعدی، آن دیدار را در کنار خبری به یاد آورد که درباره برادرش شنیده بود. خانواده در یک شب از دو پسر بی‌خبر شده بود و سال‌ها تنها سرنوشت یکی از آن‌ها را می‌دانست.^{۲، ۴، ۷}

بریرلی پس از دیدار، به خانواده استرالیایی‌اش خبر داد که مادرش را پیدا کرده است. خاطراتش با نام «راه دراز تا خانه» در ۲۰۱۳ در استرالیا نشر شد. فلم «شیر» به کارگردانی گارت دیویس بعدتر بر اساس همان کتاب ساخته شد و در اسکار ۲۰۱۷ در شش بخش نامزد بود. سو بریرلی نیز در کتاب «شیر ماده» از تصمیم خود و جان برای فرزندخواندگی و آنچه در سال‌های نخست از گذشته سارو می‌دانستند، نوشت. در نسخه خاطرات سارو که ناشر منتشر کرده، بازگشت به خاندوا با یادآوری نقشه روی دیوار اتاق دنبال می‌شود. سال‌ها پیش، او برای توضیح دادن مسیر از همان دیوار کمک می‌گرفت. این بار در خاندوا عکسی از خودش را به همسایه‌ای نشان داد که می‌توانست او را تا خانه مادرش ببرد.^{۱، ۲، ۵، ۸، ۹}

منابع و اعتبار عکس‌ها

1. گزیده خاطرات سارو بریرلی درباره بازگشت به خاندوا و سال‌های کودکی در هوبارت، نشر پنگوئن استرالیا.
2. روایت سفر، جست‌وجو و دیدار خانواده با گفته‌های سارو و فاطمه، وبگاه سارو بریرلی.
3. ثبت روش جست‌وجوی سارو بریرلی در تصاویر ماهواره‌ای، وبلاگ رسمی نقشه گوگل.
4. متن گفت‌وگوی برنامه ۶۰ دقیقه با سارو، سو و جان بریرلی.
5. گزیده خاطرات سو بریرلی درباره خانواده و فرزندخواندگی، نشر پنگوئن استرالیا.
6. مصاحبه سارو بریرلی درباره راه‌آهن و جست‌وجو، مجله تایم.
7. گزارش میدانی اسوشیتدپرس از دیدار سارو و خانواده‌اش در هند در ۲۰۱۲.
8. ثبت شش نامزدی فلم «شیر» در فهرست رسمی نامزدهای هشتادونهمین اسکار.
9. مصاحبه لری باتروز درباره آماده‌سازی خاطرات بریرلی و اقتباس سینمایی، ای‌بی‌سی استرالیا.
10. عکس شاخص، ایستگاه خاندوا، ۱۲ آگست ۲۰۱۶، انوپ سادی، CC BY-SA 4.0. اندازه تصویر برای وب تغییر یافته است.