لاجورد بدخشان چگونه به رنگ آبی نقاشان اروپا بدل شد؟

برای کسی که روبه‌روی یک تابلوی قدیمی در لندن می‌ایستد، آبی روی بوم ممکن است پیش از هر چیز رنگ یک لباس باشد. در نمایشگاه «ساختن رنگ» گالری ملی لندن، منشأ بخشی از این آبی به معدن‌های بدخشان برمی‌گردد. سنگ لاجورد از آن‌جا می‌آمد و نقاشان رنگدانه گران‌بهایی را که از آن به دست می‌آمد، در پالت خود جا می‌دادند.

از معدن تا کارگاه نقاش

سنگی که از معدن بیرون می‌آمد، خود به همان شکل رنگ آماده نبود. ماده آبی باید از سنگ جدا و برای رنگ‌سازی آماده می‌شد. هزینه تهیه و رساندن آن به نقاش سبب می‌شد در کنار دیگر رنگ‌های آبی، جایگاه ویژه‌ای داشته باشد. گالری ملی لندن آبیِ حاصل از لاجورد را از خالص‌ترین و گران‌ترین رنگدانه‌های آبی قدیم معرفی می‌کند.

در همان نمایشگاه، آبی به‌دست‌آمده از آزوریت و رنگ‌های بعدی مانند آبی پروس نیز معرفی شده‌اند. هر کدام منشأ و رفتار متفاوتی در نقاشی داشتند. گالری ملی لندن رنگ درخشان ردای مریم در تابلوی «مریم در حال نیایش» اثر ساسوفِراتو را نمونه‌ای از کاربرد آبی لاجورد معرفی می‌کند.

یک آبی تازه به بازار آمد

در سده نوزدهم میلادی، نوع مصنوعی همین رنگ به دست آمد. گالری لندن آن را بخشی از تغییراتی می‌داند که دسترسی نقاشان به رنگ آبی را دگرگون کرد. با نمونه مصنوعی می‌شد رنگی نزدیک به آبی لاجورد ساخت، بی‌آن‌که همان سنگ گران‌بها لازم باشد.

در موزه، این داستان را می‌توان در دو شی دنبال کرد. یکی قطعه لاجوردی است که هنوز بافت سنگ را دارد. دیگری تابلویی است که نقاش، آبی را در آن روی پارچه، بوم یا تخته نشانده است. فاصله میان این دو، بخشی از راهی است که یک ماده معدنی از بدخشان تا دست نقاش طی کرده است.

منابع

1. گالری ملی لندن، نمایشگاه ساختن رنگ و منشأ آبی لاجورد
2. گالری ملی لندن، شناسنامه تابلوی مریم در حال نیایش

عکس شاخص. تابلوی «مریم در حال نیایش» اثر ساسوفِراتو، گالری ملی لندن. Giovanni Battista Salvi da Sassoferrato · صفحه منبع · مالکیت عمومی