زنان هرات در عروسی‌های پنجاه سال پیش چه می‌خواندند؟

در فهرست ضبط‌های ورونیکا دبل‌دی، کنار دو قطعه نام یک کوچه آمده است. در کوچه مکتب انصاری هرات، آوازخوانی به نام بوبو و مهمانان یک عروسی در اجرای قطعه «یار همدم چرا نمی‌آیی؟» سهم داشتند. دو ترانه دیگر، «تنباکو» و «عروس غم نخور»، نیز با نام مهمانان همان کوچه در مجموعه ثبت شده‌اند.

صداهایی که همراه نام‌ها ماندند

این ضبط‌ها در دهه پنجاه خورشیدی انجام شدند. مجموعه اسمیتسونین اجرای زنان و دختران هرات را در محفل‌های خانگی و مراسم خانوادگی گرد آورده است. در بخشی از قطعه‌ها صدای دایره، طبله یا هارمونیه شنیده می‌شود. در فهرست اجراها کنار بعضی آوازها اسم خواننده آمده است و کنار بعضی دیگر از مهمانان یا گروهی از دختران یاد می‌شود.

در ضبطی از خانه کریم دوتاری، دست‌زدن و ساز زدن دختران جزو قطعه است. در جای دیگری، لالایی به نام «مادر ظاهر» ثبت شده است. نام‌هایی مانند زینب هروی و انارگل نیز در کنار چند اجرا آمده‌اند. بخشی از آلبوم به آوازهایی اختصاص دارد که روی چهاربیتی‌های محلی خوانده شده‌اند.

موسیقی در جریان عروسی

ضبط دیگری در همین مجموعه چند بخش از یک مراسم را کنار هم گذاشته است. «اولنگ اولنگ»، «شلنگی»، «بادا بادا» و «لوگری» در فهرست آن اجرا دیده می‌شوند. برای خواننده‌ای که می‌خواهد سراغ اصل صدا برود، ترتیب قطعه‌ها و نام اجراکنندگان در صفحه مجموعه در دسترس است.

نام کوچه مکتب انصاری در میان این جزئیات اهمیت خودش را دارد. ضبطی که می‌توانست فقط با نام شهر در فهرست بماند، به کوچه‌ای معین و به مهمانان یک عروسی نسبت داده شده است. پس از گذشت چند دهه، همان نشانی کوچک به ما اجازه می‌دهد برای شنیدن بخشی از موسیقی هرات، سراغ یک مجلس مشخص برویم.

منابع

1. اسمیتسونین فولک‌ویز، فهرست اجراهای زنان هرات
2. فهرست آرشیفی و یادداشت‌های همراه مجموعه

عکس شاخص. نمای آرشیفی هرات از مجموعه عکس‌های آنه‌ماری شوارتسنباخ. Annemarie Schwarzenbach · صفحه منبع · مالکیت عمومی