چگونه یک نسخه مصور در سارایوو از دو دوره جنگ گذشت؟
بخشهای این نوشته

وقتی نیروهای آلمان در ۱۹۴۱ وارد سارایوو شدند، نسخه مصوری از هگادا در موزیم ملی بوسنیا و هرزگوین نگهداری میشد. کتاب در سده چهاردهم روی پوست نوشته و به تصویر آراسته شده بود. مقامهای اشغالگر سراغ آن را گرفتند. کسانی که در موزیم کار میکردند باید برای محافظت از نسخه تصمیم میگرفتند، در حالی که دستگاه اشغال به اسناد و اشیای مربوط به تاریخ یهودیان دست میزد.
هگادا متنی است که برای بازگویی داستان خروج در آیین پسح خوانده میشود. نسخه سارایوو از شمال اسپانیای سدههای میانه میآید و تصویرهایش چندین صحنه دینی را نشان میدهند. مسیر کامل رفتن نسخه از محل ساخت تا سارایوو روشن نیست. تا پایان سده نوزدهم به موزیم ملی رسید. از آن زمان، نگهداری نسخه به کار کسانی وابسته بود که باید هم نوشته و هم نقشهای روی پوست را از آسیب دور نگه میداشتند.
زمانهایی که باید کتاب از دسترس دور میماند
در گزارش تاریخ موزیم، از مدیر آن یوزو پتروویچ و کارشناس موزیم درویش کورکوت در جریان محافظت از نسخه در جنگ جهانی دوم نام برده شده است. کتاب به مقامهای آلمانی تحویل داده نشد. جزئیات محل نگهداری آن در روایتهای بعدی متفاوت است. آنچه از گزارشهای موزیم روشن میماند این است که نسخه از دوره اشغال جان به در برد و به مجموعه برگشت.

در جنگ بوسنیا در دهه ۱۹۹۰، کتاب دوباره نیاز به محل امن داشت. نگه داشتن یک نسخه در زمان جنگ الزامهای متفاوتی از نمایش عمومی دارد. کسی که آن را جابهجا میکند باید از سالم ماندن اثر و امکان یافتن دوباره آن مطمئن باشد. پس از جنگ، خود نسخه و بازچاپهایش به شناخت داستان آن کمک کردند. یونسکو در ۲۰۱۷ آن را در فهرست حافظه جهان ثبت کرد و موزیم در ۲۰۱۹ نمایشگاهی درباره دورههای زندگی نسخه برگزار کرد.
خواننده امروز میتواند صفحه را با توجه به نوشته، تصویر و لکههای کهنه آن دنبال کند. سرگذشت نسخه نیز لایهای از تاریخ آن شده است. کاتب و نقاش برای ساختن کتاب کار کردند و نگهدارندگان در زمانهای دیگری برای حفظ آن تصمیم گرفتند. رسیدن تصویر به بازدیدکننده امروزی به چندین دوره از همین کار وابسته بود، در شهرها و سالهایی که سازندگان نخستین نمیتوانستند پیشبینی کنند.
منابع
- یونسکو و تاریخچه نسخه هگادای سارایوو و نمایشگاه ۲۰۱۹
- پژوهش درباره محافظت موزیم از نسخه در جنگ جهانی دوم و دهه ۱۹۹۰
عکس شاخص. نقش نسخه هگادای سارایوو، بازچاپشده در دانشنامه یهود. دانشنامه یهود، جلد اول، تصویر دستنویس سده چهاردهم، مالکیت عمومی.


