جان اسنو، پمپ براد استریت و خانه‌هایی که سرنخ وبا را به او دادند

شام هفتم سپتمبر ۱۸۵۴، جان اسنو با اعضای هیئت اداره امور سنت جیمز در لندن دیدار کرد. در کوچه‌های نزدیک براد استریت، صدها نفر در چند روز نخست شیوع وبا جان باخته بودند. اسنو به اعضای هیئت گفت که بسیاری از مردم بیمار از یک پمپ عمومی آب نوشیده‌اند. نشانی خانه‌ها را از دفتر ثبت مرگ‌ها گرفته بود و به محل رفته بود تا بپرسد آب مصرفی هر خانه از کجا می‌آمد. روز بعد، دسته پمپ را برداشتند. این تصمیم در خاطره لندن ماند، اما وقتی اسنو ماجرا را در کتابش نوشت، با احتیاط گفت که شمار بیماران پیش از برداشتن دسته هم رو به کاهش بود.^{۱، ۲، ۴}

آنچه پیش از این دیدار اتفاق افتاده بود، در یک اتاق جلسه جا نمی‌گرفت. خانواده‌هایی آب را از پمپی می‌گرفتند که به خانه‌شان نزدیک‌ترین پمپ نبود. کارگرانی روز را در براد استریت می‌گذراندند و در محله دیگری می‌خوابیدند. در عین حال، کسانی نزدیک پمپ زندگی یا کار می‌کردند و از آن آب نمی‌گرفتند. اسنو برای فهمیدن آنچه در سوهو رخ داده بود، باید میان محل زندگی و جای نوشیدن آب فرق می‌گذاشت. در کتابش، این تفاوت را از راه سرگذشت چند خانه و محل کار توضیح داد.^{۱، ۲}

پیش از رسیدن به براد استریت

اسنو در ۱۸۱۳ در یورک به دنیا آمد و در نوجوانی نزد جراح و داروفروشی در نیوکاسل شاگردی کرد. در جریان همه‌گیری وبای ۱۸۳۱ و ۱۸۳۲، با بیماران معدن زغال‌سنگ در شمال انگلستان کار کرده بود. در لندن به طبابت و پژوهش درباره بیهوشی پرداخت. در ۱۸۵۳، هنگام تولد شاهزاده لئوپولد، برای ملکه ویکتوریا بیهوشی به کار برد. در همان سال‌های کار در لندن، پرونده‌های وبا را نیز دنبال می‌کرد و در ۱۸۴۹ رساله‌ای درباره شیوه انتقال آن نشر کرده بود. وبای سوهو در ۱۸۵۴ فرصتی شد تا پرسشی را که از سال‌ها پیش دنبال می‌کرد در چند سرک نزدیک به خانه‌اش بررسی کند.^{۱، ۶}

در آن دوره، بسیاری از مسئولان صحی لندن هوای آلوده را عامل عمده وبا می‌دانستند. در گزارش‌های رسمی از ازدحام، آلودگی محیط و تهویه بد یاد می‌شد. اسنو توجهش را به آب مصرفی مردم معطوف کرده بود. پژوهش او باید نشان می‌داد چرا در همان هوایی که چند سرک را دربر می‌گرفت، بعضی گروه‌ها وضع دیگری داشتند. آب لوله‌کشی و آب پمپ در همه جا از یک منبع نمی‌آمد. در یک محله حتی دو خانه نزدیک به هم می‌توانستند آب‌شان را از دو جای متفاوت بگیرند. همین تفاوت در گزارش‌های اسنو به امکان مقایسه تبدیل شد.^{۱، ۴، ۸}

او هم‌زمان در جنوب لندن کار جداگانه‌ای را پیش می‌برد. آن‌جا دو شرکت به خانه‌هایی آب می‌رساندند که در شماری از سرک‌ها در همسایگی هم بودند. یکی از شرکت‌ها محل برداشت آبش را به بخش بالاتری از رود تیمز برده بود. اسنو کوشید از روی نشانی خانه‌ها بفهمد کدام شرکت به هر خانه آب می‌رساند و بعد آمار مرگ را با منبع آب مقایسه کند. به این ترتیب، پژوهش درباره وبا در جنوب شهر و کار در براد استریت دو بررسی جداگانه بودند که یک پرسش مشترک داشتند. در سوهو، مقایسه در مقیاس کوچک‌تر و در اطراف یک پمپ عمومی انجام می‌شد.^{۱، ۸}

از دفتر مرگ‌ها تا در خانه‌ها

اسنو در آغاز تحقیق سوهو از ثبت رسمی مرگ‌ها کمک گرفت. بعد از دریافت نشانی‌ها، به کوچه‌ها رفت. بیشتر نشانی‌ها در فاصله کوتاهی از پمپ براد استریت بود. در کتابش نوشت که ده مرگ را در خانه‌هایی پیدا کرد که به پمپ دیگری آشکارا نزدیک‌تر بودند. این موارد می‌توانستند نتیجه نخست او را تغییر دهند. از خانواده‌ها پرسید و پنج خانواده گفتند که همواره برای گرفتن آب به براد استریت می‌رفتند، چون آب آن‌جا را ترجیح می‌دادند. بنابراین نشانی خانه فقط آغاز کار بود. انتخاب مردم، مسیر رفت‌وآمدشان و جایی که آب می‌نوشیدند، در بررسی اهمیت داشت.^{۱، ۲}

ساختمان نگهداری و کار فقرا در پولند استریت یک مورد مهم دیگر بود. خانه‌های اطراف آن مرگ‌های زیادی را ثبت کرده بودند. در داخل ساختمان، مطابق گزارش اسنو، از ۵۳۵ ساکن تنها پنج نفر بر اثر وبا جان باختند. شماری دیگر پس از آغاز بیماری به آن‌جا آورده شده بودند. ساکنان ساختمان آب را از پمپ خود و شبکه آب‌رسانی می‌گرفتند. اسنو در گزارشش این تفاوت را کنار شمار بالای مرگ‌ها در خانه‌های اطراف گذاشت. ساختمان در همان محله بود، اما عادت تهیه آب در آن فرق داشت.^{۱، ۲}

اسنو به کارگاه نوشیدنی‌سازی هاگینز در همان سرک هم رفت. در دفتر مرگ‌ها نامی از کارگران آن‌جا ندیده بود. مالک کارگاه به او گفت که بیش از هفتاد کارگر دارد و در آن روزها هیچ‌کدام به شکل شدید بیمار نشده‌اند. کارگاه چاه خودش را داشت و به شبکه آب‌رسانی هم وصل بود. به گفته مالک، کارکنان برای گرفتن آب به پمپ سرک نمی‌رفتند. در دفترهای آن چند روز، این کارگاه به اسنو امکان داد حال کسانی را بسنجد که ساعت‌های طولانی نزدیک پمپ کار می‌کردند و از آب آن استفاده نمی‌کردند.^{۱، ۲}

در یک کارگاه مواد دندان‌سازی در براد استریت، بررسی از جهت دیگری پیش رفت. هفت کارگر که در آن کارگاه کار می‌کردند در خانه‌های خود مرده بودند. جان مارشال، جراح محل، برای کمک به تحقیق به سراغ اطلاعات مربوط به آنان رفت و دریافت که هر هفت تن به نوشیدن آب پمپ عادت داشتند. نشانی خانه‌هایشان به‌تنهایی محل کار و راه تماس آن‌ها با آب براد استریت را نشان نمی‌داد. از همین رو اسنو در گزارشش به کمک کسانی اشاره کرد که می‌توانستند میان نشانی دفتر ثبت و زندگی روزانه افراد پیوند برقرار کنند.^{۱، ۲}

در خانه دیگری که اسنو شرحش را از مارشال گرفت، زن بارداری در سوم سپتمبر خودش به پمپ براد استریت رفته بود. خانواده فردای آن روز به گریوزند رفتند. مادر و دو کودکش که از آن آب نوشیده بودند، همان‌جا بیمار شدند. کودکان زنده ماندند و مادر چند روز بعد جان باخت. این مورد برای تحقیق اهمیت داشت، چون نشانی محل بیماری با جای نوشیدن آب یکی نبود. برای یافتن ارتباط میان آن دو، اسنو باید زمان حرکت خانواده و روز آغاز بیماری را از روایت کسانی می‌گرفت که رفتن آنان را به خاطر داشتند.^{۱، ۲}

کشیشی که دوباره در خانه‌ها را زد

هنری وایت‌هد، کشیش جوان کلیسای سنت لوک، هنگام شیوع بیماری در محله به خانواده‌های بیماران و بازماندگان سر می‌زد. او پس از فروکش‌کردن بیماری شرحی از آن روزها نوشت که در آن شمار مرگ‌ها را به تفکیک سرک‌ها آورد. در آن نوشته اولیه، پمپ براد استریت جای ویژه‌ای نداشت. وقتی شورای محلی گروهی برای بررسی بیماری تشکیل داد، وایت‌هد هم در تحقیق سهم گرفت. او خانواده‌های محل را می‌شناخت و می‌توانست بار دیگر درباره زمان بیماری و منبع آب از کسانی بپرسد که در نخستین روزها سرگرم رسیدگی به بیماران بودند.^{۳، ۴}

در بهار ۱۸۵۵، وایت‌هد به سراغ یک مورد بیماری در خانه شماره ۴۰ براد استریت رفت. کودکی در آن خانه در روزهای آغاز شیوع بیمار شده و در دوم سپتمبر درگذشته بود. کمیته دوباره وضعیت تأسیسات آب و دفع فاضلاب آن نقطه را بررسی کرد. بررسی دوم نشان داد که بنایی زیر زمین آسیب دیده بود و آلودگی می‌توانست به آب چاه راه پیدا کند. این نتیجه توضیحی محتمل برای آنچه در محله رخ داده بود به دست داد. گزارش کمیته در جولای ۱۸۵۵، بررسی اسنو و تحقیق وایت‌هد را در کنار هم در اختیار خوانندگان گذاشت.^{۳، ۴، ۵}

در همان ماه‌هایی که کمیته محلی کار می‌کرد، هیئت عمومی صحت هم تحقیق خود را انجام داده بود. بازرسان آن هیئت توضیح اسنو را نپذیرفتند و همچنان نقش شرایط عمومی محیط را برجسته کردند. گزارش محلی و گزارش دولتی از یک شیوع سخن می‌گفتند، اما بر شواهد متفاوت تکیه داشتند. نزد اسنو و وایت‌هد، پاسخ خانواده‌ها درباره آب و بررسی دوباره چاه اهمیت یافت. ثبت این اختلاف به خواننده امروز امکان می‌دهد ببیند که برداشتن دسته پمپ در سپتمبر، بحث درباره علت بیماری را در لندن به پایان نبرده بود.^{۳، ۴}

نقشه‌ای که بعد از تصمیم تکمیل شد

در نقشه‌ای که با چاپ دوم کتاب اسنو در ۱۸۵۵ نشر شد، خط‌های سیاه کوچک کنار نشانی‌ها مرگ‌ها را نشان می‌دهند. جای پمپ‌های عمومی هم مشخص شده است. اسنو نقشه‌ای از مرگ‌ها را در دسمبر ۱۸۵۴، حدود سه ماه پس از دیدار با هیئت سنت جیمز، در انجمن همه‌گیرشناسی لندن نشان داد. در نسخه بعدی که برای گزارش کمیته محلی آماده کرد، جای پمپ را اصلاح کرد و خطی افزود که محدوده نزدیک‌تر به آن پمپ را بر پایه مسیر پیاده‌روی نشان می‌داد. نقشه امکان دیدن الگو را فراهم می‌کرد و توضیح موردهای بیرون از آن محدوده همچنان به گفت‌وگو با خانواده‌ها وابسته بود.^{۱، ۳، ۵، ۷}

اسنو در کتابش نوشت که پیش از توقف استفاده از پمپ، شمار موارد بیماری پایین آمده بود. برایش روشن نبود چه اندازه از کاهش را باید به ترک محله از سوی شمار زیادی از مردم نسبت داد. وایت‌هد سال‌ها بعد به تاریخ شروع بیماری در کسانی که جان باختند برگشت. به شمارش او، در اول سپتمبر ۱۴۲ مورد مرگ‌بار در میان ساکنان آغاز شده بود و در روز برداشتن دسته پمپ، این شمار به ۱۴ رسیده بود. او می‌خواست روایت رایجی را که همه کاهش را به بستن پمپ نسبت می‌داد با تاریخ‌های ثبت‌شده بسنجد.^{۱، ۲، ۴}

اسنو در ۱۸۵۸ درگذشت. شرح تحقیق او از آن پس بیشتر با همان پمپ شناخته شد. در خود گزارش، راهی که به پمپ می‌رسد از دفتر ثبت مرگ‌ها، خانه‌های مردم و جاهای کارشان می‌گذرد. شماری از ساکنان آب دیگری می‌نوشیدند و شماری دیگر، با وجود دوری خانه، آب براد استریت را ترجیح می‌دادند. وایت‌هد نیز ماه‌ها بعد اطلاعاتی را پیدا کرد که در روز تصمیم هیئت هنوز در دست نبود. اگر نقشه ۱۸۵۵ را کنار گزارش محلی بگذاریم، پشت خط‌های سیاه روی کاغذ می‌توان پرسش‌هایی را دید که در خانه‌ها و کوچه‌ها به پاسخ رسیدند.^{۱، ۳، ۴، ۵، ۶}

منابع و اعتبار عکس‌ها

1. جان اسنو، درباره شیوه انتقال وبا، چاپ دوم ۱۸۵۵.
2. دانشگاه کالیفرنیا در لس‌انجلس، بازخوانی تحقیق اسنو درباره پمپ براد استریت.
3. گزارش کمیته تحقیق وبا در سنت جیمز، جولای ۱۸۵۵.
4. اس. پی. دبلیو. چیو، پژوهش تاریخی درباره هنری وایت‌هد و وبا.
5. دانشگاه کالیفرنیا در لس‌انجلس، تاریخ ترسیم و بازبینی نقشه‌ها.
6. فهرست آرشیف اسناد جان اسنو و زندگی‌نامه کوتاه او.
7. هوارد برودی و همکاران، پژوهش تاریخی درباره نقشه و تحقیق وبا.
8. دانشگاه کالیفرنیا در لس‌انجلس، بررسی مقایسه آب‌رسانی جنوب لندن.
9. عکس شاخص، پرتره جان اسنو در ۱۸۵۶. عکاس ناشناس، نسخه دیجیتال از کتابخانه ولکام، CC BY 4.0.