یسرا ماردینی، از قایق لسبوس تا خط آغاز المپیک

یسرا ماردینی در روشنایی رو به کاهش دستش را به طناب قایق گرفته بود. باد می‌وزید و قایق بادی با موج‌ها می‌چرخید. موتور در راه ترکیه به جزیره لسبوس یونان خاموش شده بود. یسرا هفده سال داشت و سارا، خواهر بزرگ‌ترش، هم در قایق بود. یسرا سال‌ها بعد نوشت که به نوبت در آب می‌رفتند تا قایق سبک‌تر شود و بتوانند روی آن را به طرف موج برگردانند. در میان سرنشینان، خانواده‌هایی با کودکان بودند و بعضی شنا بلد نبودند. آنان کمک خواستند. به گفته یسرا، کسی به درخواست‌شان نرسید و بیش از سه ساعت گذشت تا موتور دوباره به کار افتاد و قایق به ساحل رسید.^{۱، ۲}

یازده ماه پس از آن سفر، نام یسرا در برگه نتایج شنای المپیک ریو ثبت شد. در کنار نامش، به جای نام یک کشور، نشان تیم پناهندگان قرار داشت. مسابقه صد متر پروانه در استخری با خط‌های مشخص برگزار می‌شد. در دریای اژه، او از روشنایی رو به کاهش، طناب و کسانی یاد می‌کرد که باید در قایق می‌ماندند. در استخر ریو، نتیجه را ساعت رسمی تا صدم ثانیه اندازه گرفت. میان این دو روز، او به آلمان رسید، به تمرین برگشت و برای تیمی انتخاب شد که کمیته بین‌المللی المپیک برای نخستین بار به بازی‌ها می‌فرستاد.^{۱، ۳، ۴}

دو خواهر در استخر دمشق

یسرا در دمشق به دنیا آمد. پدرش مربی شنا بود و هر دو دختر از کودکی تمرین می‌کردند. یسرا در کتاب خاطراتش «پروانه» از نخستین اردوی تمرین در کنار استخر تشرین یاد می‌کند. در تعطیلات، شناگران جوان از بخش‌های مختلف سوریه به آن‌جا می‌آمدند. او آن زمان کم‌حرف بود و بیشتر وقتش را کنار سارا می‌گذراند، که زودتر با شناگران بزرگ‌تر آشنا شده بود. در خانه نیز شنا بر برنامه خانواده اثر داشت. مادرش بعدها خودش شنا آموخت. سارا به تیم ملی راه پیدا کرد و تمرین یسرا با پدرش ادامه یافت.^{۵، ۶}

در خاطرات یسرا، تماشای بازی‌های المپیک پکن از تلویزیون یکی از لحظه‌هایی است که برای نخستین بار جدی پرسید چگونه خودش می‌تواند به بازی‌ها برسد. پدر به تمرین اشاره کرد. مسیر آغازش تمرین‌های پی‌درپی، انتخاب برای تیم سوریه و مسابقه‌هایی در بیرون از کشور بود. اسناد فدراسیون جهانی ورزش‌های آبی نشان می‌دهند که او در چهارده‌سالگی در مسابقات جهانی استخر کوتاه استانبول در دسمبر ۲۰۱۲ شرکت کرد و در چند مسافت شنای آزاد مسابقه داد. این ثبت‌ها مربوط به زمانی است که پیش از مهاجرت، به نام سوریه در فهرست مسابقه قرار می‌گرفت.^{۵، ۷}

پیش از جنگ، دو خواهر یک بار در لاذقیه در مسابقه پنج کیلومتر آب‌های آزاد شرکت کردند. یسرا آن روز دریا را آرام به یاد داشت. با این حال در خاطراتش توضیح می‌دهد که در آب‌های آزاد، دیواره‌ای برای گرفتن و خطی در کف برای پیدا کردن مسیر وجود نداشت. او سرش را بالا می‌آورد تا نشانه‌های مسابقه را پیدا کند. این تجربه سال‌ها پیش از سوار شدن به قایق رخ داده بود. در لاذقیه، ساحل مقصد مسابقه بود و مسیر آن را از پیش مشخص کرده بودند.^۵

شبی که قایق به ساحل رسید

یسرا گفته است که در سال‌های اول جنگ کوشش می‌کرد به شنا ادامه دهد. رفتن به استخر به مرور دشوار شد و مدتی تمرین را کنار گذاشت. خانواده خانه خود را در داریا ترک کرد. در تابستان ۲۰۱۵، یسرا هنوز شاگرد مکتب بود و می‌خواست در مسابقات بین‌المللی شنا کند. او و سارا تصمیم گرفتند به اروپا بروند. به روایت یسرا، در آگست با هجده نفر دیگر سوار قایق بادی شدند. کمیته بین‌المللی المپیک و اداره پناهندگان سازمان ملل از دو مسافر دیگر نیز یاد کرده‌اند که همراه خواهران برای کمک به قایق وارد آب شدند.^{۱، ۲، ۸}

یسرا در یادداشتش برای اداره پناهندگان توضیح داد که رفتن در آب هم از وزن قایق کم می‌کرد و هم به آنان امکان می‌داد جهتش را در برابر موج حفظ کنند. او از روشن شدن دوباره موتور پیش از رسیدن به ساحل یاد کرده است. همین جزئیات، آنچه را چند نفر در آب و داخل قایق انجام دادند روشن می‌کند. یسرا سال‌ها بعد نوشت که با شنیدن خبر غرق شدن مسافران دیگر، دوباره به لحظه‌ای برمی‌گردد که در آب به طناب چنگ زده بود. او گفت هنوز برایش دشوار است بفهمد چرا آنان توانستند جان سالم ببرند و بسیاری دیگر نتوانستند.^{۱، ۲}

در سال ۲۰۱۵، اداره پناهندگان سازمان ملل بیش از ۸۵۰ هزار ورود از راه دریا به یونان ثبت کرد. لسبوس یکی از محل‌های اصلی رسیدن قایق‌ها بود. گزارش‌های همان سال نشان می‌دهند که پس از پیاده شدن، مردم هنوز باید به مراکز ثبت می‌رسیدند و برای مرحله بعدی سفر تصمیم می‌گرفتند. یسرا و سارا از یونان به راه ادامه دادند. اداره پناهندگان عکسی از یسرا را در مسیر سفر در هنگری ثبت کرده است. مقصدی که بعدتر در آن ماندند، برلین بود.^{۹، ۱۰}

بازگشت به تمرین در برلین

در برلین، یسرا باید زبان تازه‌ای می‌آموخت و زندگی روزمره‌اش را از نو می‌ساخت. او در باشگاه واسرفروینده اشپانداو ۰۴ تمرین را از سر گرفت. سون اشپانن‌کربس، مربی او، در مصاحبه با فدراسیون جهانی ورزش‌های آبی گفت که در آغاز کار روی پایه‌های فنی تمرکز داشتند. یسرا سال‌ها تمرین در سوریه و تجربه مسابقه داشت، اما دوری از تمرین منظم و تغییر محیط بر آمادگی‌اش اثر گذاشته بود. برنامه مکتب و تمرین در آلمان به او اجازه داد که دو نوبت در روز به استخر برود. مربی در شروع برای آمادگی تا بازی‌های توکیو برنامه می‌ریخت. فرصت مسابقه المپیک زودتر رسید.^{۶، ۱۱، ۱۲}

کمکی که یسرا در برلین دریافت کرد، به زمان تمرین محدود نبود. او بعدتر به فدراسیون جهانی ورزش‌های آبی گفت که در نخستین ماه‌های اقامت، کسانی از باشگاه برایش جای ماندن پیشنهاد کردند. در مصاحبه‌ای دیگر، درباره یاد گرفتن زبان و آشنا شدن با کسانی حرف زد که زندگی‌شان با زندگی او فرق داشت. در روزهای نخست ورود، او هم باید راهش را در شهری تازه پیدا می‌کرد و هم جای خود را در برنامه تمرین. باشگاه یکی از محل‌هایی بود که در آن هر دو کار به هم رسیدند.^{۳، ۱۱}

کمیته بین‌المللی المپیک برای بازی‌های ریو تیمی با ده ورزشکار پناهنده از چهار کشور ساخت. آنان در رشته‌هایی مانند شنا، دوش و جودو حضور داشتند و زیر پرچم المپیک وارد مراسم شدند. یسرا یکی از دو شناگر تیم بود. انتخاب برای تیم به معنای آغاز یک دوره تازه تمرین و مسابقه بود. او باید در همان برنامه‌ای مسابقه می‌داد که شناگران تیم‌های ملی دیگر داشتند. تفاوت برای او در نامی بود که در کنار نتیجه‌اش ثبت می‌شد و در مسیری که پیش از رسیدن به خط آغاز پیموده بود.^{۳، ۴، ۸}

در ۶ آگست ۲۰۱۶، یسرا در گروه مقدماتی خود در صد متر پروانه اول شد. زمان او یک دقیقه و ۹٫۲۱ ثانیه بود. فدراسیون جهانی ورزش‌های آبی رتبه‌اش را در مجموع دور مقدماتی چهل‌ویکم ثبت کرد و او به مرحله بعد نرسید. در صد متر آزاد نیز یک دقیقه و ۴٫۶۶ ثانیه ثبت کرد. این دو عدد کنار خبرهایی قرار گرفتند که بیشتر درباره قایق و سفرش نوشته می‌شدند. برای خواندن نتیجه ورزشی، اول شدن در یک گروه مقدماتی و راه یافتن به مرحله بعد دو چیز جدا هستند. او در ریو نخستین مسابقه المپیکش را پشت سر گذاشت و بعد به تمرین ادامه داد.^{۴، ۷، ۱۳}

دومین المپیک و کاری بیرون از استخر

در اپریل ۲۰۱۷، اداره پناهندگان سازمان ملل او را در نوزده‌سالگی سفیر حسن نیت تعیین کرد. او در آن نقش، درباره کسانی صحبت می‌کرد که برای بیرون شدن از جنگ و خشونت راهی سفر شده بودند. در گزارش این نهاد، دیدار او از اردوگاه زعتری در اردن و گفت‌وگو با دختران اردوگاه ثبت شده است. سال بعد کتاب خاطراتش در برلین معرفی شد. روایت کتاب از استخرهای سوریه و زندگی خانواده آغاز می‌شود و نشان می‌دهد پیش از آن‌که نام او با یک سفر دریایی شناخته شود، شنا بخشی از روزمرگی و برنامه آینده‌اش بود.^{۵، ۸، ۱۴}

در جولای ۲۰۱۷، مسابقات جهانی شنا او را دوباره به بوداپست برد. یسرا به فدراسیون گفت در سفر ۲۰۱۵، مدتی در ایستگاه قطار همان شهر خوابیده بود. دو سال بعد، نام او و رامی انیس، شناگر دیگر سوری، در مسابقات به عنوان ورزشکاران مستقل فدراسیون ثبت شد. یسرا صد متر پروانه را در یک دقیقه و ۷٫۹۹ ثانیه شنا کرد. او آن هفته در دویست متر آزاد هم مسابقه داد. بازگشت به بوداپست دو نشانی از یک شهر در زندگی او گذاشت. یکی ایستگاهی بود که در مسیر آلمان در آن ماند و دیگری استخری که زمان شنایش در آن ثبت شد.^{۷، ۱۱}

در بازی‌های توکیو که در ۲۰۲۱ برگزار شد، یسرا همراه تاچلوینی گابریه‌سوس پرچم تیم پناهندگان را در مراسم گشایش حمل کرد. شمار اعضای تیم از ده ورزشکار در ریو به بیست‌ونه تن در توکیو رسیده بود. او دوباره در صد متر پروانه شنا کرد و زمان یک دقیقه و ۶٫۷۸ ثانیه را ثبت کرد. این زمان بیش از دو ثانیه بهتر از ثبت همان ماده او در ریو بود. در گفت‌وگو با کمیته المپیک، یسرا از تغییری گفت که حضور در تیم در نگاهش به دیگر پناهندگان ایجاد کرده بود. او همچنان می‌خواست در استخر سریع‌تر شود و حالا می‌دید که امکان تمرین و مسابقه برای ورزشکاران دیگر هم بخشی از داستان تیم است.^{۳، ۸، ۱۵}

در برگه‌های نتایج، نخست می‌شود نام یسرا را کنار سوریه در استانبول دید و بعد کنار تیم پناهندگان در ریو و توکیو. میان این برگه‌ها، سال‌هایی قرار دارد که او یک بار استخر تمرینش را از دست داد و دوباره در شهری دیگر به استخر برگشت. درباره آن شب در دریا، خودش از سارا، مسافران دیگری که وارد آب شدند و کسانی می‌گوید که در قایق منتظر رسیدن به ساحل بودند. این بخش از روایت در دفتر زمان‌سنجی مسابقه جا نمی‌گیرد و در یادداشت کسی مانده که دستش به طناب قایق بود.^{۱، ۴، ۷، ۱۵}

منابع و اعتبار عکس‌ها

1. روایت دست اول یسرا ماردینی از قایق و رسیدن به ساحل، اداره پناهندگان سازمان ملل.
2. زندگی‌نامه و نقش سارا و دو مسافر دیگر، کمیته بین‌المللی المپیک.
3. مصاحبه یسرا ماردینی با کمیته بین‌المللی المپیک.
4. گزارش و نتیجه دور مقدماتی صد متر پروانه ریو، فدراسیون جهانی ورزش‌های آبی.
5. گزیده کتاب خاطرات «پروانه»، یسرا ماردینی، نشر پن مک‌میلان.
6. پیشینه شنا و بازگشت به تمرین در آلمان، کمیته بین‌المللی المپیک.
7. ثبت مسابقات و نتایج یسرا ماردینی، فدراسیون جهانی ورزش‌های آبی.
8. پرونده یسرا ماردینی و فعالیت‌های او برای پناهندگان، اداره پناهندگان سازمان ملل.
9. گزارش پایان سال ۲۰۱۵ یونان، اداره پناهندگان سازمان ملل.
10. گزارش ریو و تصویر مسیر سفر در هنگری، اداره پناهندگان سازمان ملل.
11. گفت‌وگو با یسرا و مربی‌اش سون اشپانن‌کربس، فدراسیون جهانی ورزش‌های آبی.
12. گزارش از مکتب و تمرین ماردینی در برلین پیش از ریو، بی‌بی‌سی اسپورت.
13. جدول رسمی نتایج شنای ریو.
14. مصاحبه درباره تمرین و دیدار با دختران اردوگاه زعتری، اداره پناهندگان سازمان ملل.
15. گزارش مراسم گشایش توکیو و برگه نتایج رسمی روز نخست شنا.
16. عکس شاخص، یسرا ماردینی در المپیک ریو، سازمان ملل در برازیل، CC BY 3.0.