قطار بخار کابل از کدام مسیر به دارالامان می‌رفت؟
بخش‌های این نوشته
در یکی از عکس‌های قدیمی کابل، لوکوموتیو کوچکی روی خط آهنی دیده می‌شود که پایتخت را به دارالامان وصل می‌کرد. سه لوکوموتیو بخاری را از کارخانه هنشل در کاسل آلمان آوردند. عکس‌هایی که مهندس آلمانی ویلهلم ریک از آن دوره گرفت، سال‌ها بعد از مجموعه خانواده او بیرون آمد و به پژوهشگران تاریخ راه‌آهن رسید.
خطی برای رسیدن به شهر تازه
در دوران امان‌الله خان، دارالامان بخشی از برنامه ساخت یک مرکز تازه در بیرون کابل بود. راه آهن در کنار جاده از کابل به محل ساخت‌وساز می‌رسید. مجله تخصصی «لوکوموتیو» در سال‌های ساخت خبر داد که بخشی از وسایل حرکت قطار نیز در کارگاه‌های کابل ساخته می‌شود. درباره این‌که دقیقاً کدام بخش از واگن‌ها در کابل ساخته شد، مدارک موجود به یک اندازه روشن نیستند.
در یک نقشه بعدی، می‌توان امتداد خط را میان کابل و دارالامان دنبال کرد. فاصله‌ای که نشریه‌های هم‌زمان برای آن نوشته‌اند اندکی متفاوت است. آنچه از مسیر روشن می‌شود این است که خط برای رفت‌وآمد در همین بخش کوتاه ساخته شد و با برنامه ساختمانی دارالامان پیوند داشت.
بعد از آخرین سفر
راه‌آهن در مقطعی پس از پایان سلطنت امان‌الله خان از کار افتاد. لوکوموتیوها در محل باقی ماندند و بعدتر بخشی از مجموعه موزیم ملی شدند. عکسی از دهه پنجاه خورشیدی هنوز دو دستگاه را در آشیانه نشان می‌دهد. روی بدنه یکی از آن‌ها نوشته‌هایی به پشتو دیده می‌شود که به بازدید شماری از شاگردان نسبت داده شده است.
پژوهش درباره این خط از چند چیز پیش می‌رود که از هم دور افتاده‌اند. نقشه، مسیر را نشان می‌دهد. عکس‌های ریک شکل دستگاه و جای آن را در دوره کار ثبت کرده‌اند. خود لوکوموتیو نیز پس از پایان رفت‌وآمد، به شیئی تبدیل شد که می‌شد از نزدیک دید و چیزی از گذشته حمل‌ونقل کابل درباره‌اش پرسید.
منابع
عکس شاخص. عکس آرشیفی راه‌آهن دارالامان به کابل. Wilhelm Rieck (1881-1947) · صفحه منبع · مالکیت عمومی
