چگونه نگارگران جلفای نو داستانهای کلیسای وانک را روی دیوارها نشاندند؟
بخشهای این نوشته

در کلیسای وانک جلفای نو، چشم از نوارهای کاشی نزدیک پایین دیوار به تصویرهای رنگی بالاتر میرسد. بعضی صحنهها در بخشهایی جدا از هم جای دارند و در میان آنها خطها و نقشهای گیاهی دیده میشوند. برای کسی که در فضای کلیسا حرکت میکند، زاویه دید با بالا رفتن نگاه تغییر میکند. نقاشان باید در نظر میگرفتند که هر صحنه روی کدام قسمت دیوار و در چه اندازهای دیده خواهد شد.
ساخت کلیسای امروزی میان سالهای ۱۶۵۵ و ۱۶۶۴ میلادی و در جامعه ارمنی جلفای نو اصفهان انجام شد. اعضای این جامعه در روزگار صفوی در محلهای در جنوب زایندهرود زندگی و کار میکردند. معماری بنا آسانی دیده شدن بعضی سطحها را تعیین میکرد. هنرمندان از بخشهایی استفاده کردند که میشد در آنها داستانهای دینی را در کنار تزیینهای دیگر قرار داد. این کار به آماده کردن رنگ، طرح و سطح دیوار وابسته بود.
تصویرهایی که در یک خط قرار نمیگیرند
در دیوارنگارهها، صحنههایی از متنهای دینی مسیحی دیده میشوند. بعضی پیکرها در کنار هم و با زمینه معماری یا منظره قرار گرفتهاند. در قسمتهای دیگر، کاشی و گچبری پیوند میان بخشهای مختلف دیوار را میسازند. برای تشخیص اینکه کدام صحنه در کجا جای دارد، دیدن خود دیوار به اندازه شناخت داستان اهمیت دارد. ترتیب معماری مسیر نگاه را عوض میکند و ممکن است یک صحنه در نزدیکی خم یا گوشه ظاهر شود.

پژوهشگران بخشهایی از شیوه رنگ و تصویر را با هنر ارمنی، صفوی و نقاشیهای اروپایی مقایسه کردهاند. این مقایسه درباره چگونگی کار هنرمندان در جلفای نو پرسشهایی مطرح میکند. نقاشیها به یک جامعه محلی مربوط بودند که در عین حال با سنتها و مسیرهای دورتر ارتباط داشت. اثر این زمینه را میتوان در اندازه پیکرهها، تزیینهای اطراف و محیط ساختمان دنبال کرد.
برای دیدن بخشی از داستان وانک، میتوان یک صحنه را شناخت و سپس به محلش روی دیوار نگاه کرد. کار نقاش به نقشه بنا وابسته بود و نتیجه طی چندین بخش و سطح دیده میشد. همان پیوند میان سطح و تصویر سبب شد که داستانهای نوشتهشده در متنهای دینی به صورت صحنههایی در مسیر حرکت و نگاه تماشاگر جا بگیرند. دیدن این دیوارها بخشی از بازدید از بنایی است که هنوز در جلفای نو برپا است.
منابع
عکس شاخص. دیوارنگارهها و آرایش فضای درونی کلیسای وانک در اصفهان. Thomas، CC BY 2.0.


