چگونه نام اونتاش ناپیریشا هزاران بار در آجرهای چغازنبیل جا گرفت؟
بخشهای این نوشته

در چغازنبیل خوزستان، خطوطی روی شماری از آجرها دیده میشوند. اگر بازدیدکننده از دور به سازه پلکانی نگاه کند، خطها در میان ردیفهای آجر پیدا نیستند. از نزدیک، نشانههای میخی روی سطح بعضی آجرها شکل معین دارند. آجر بخشی از دیوار بود و نوشته نیز همراه آن در بنا قرار میگرفت. همین دو کاربرد به پژوهشگران اجازه داد از یک قطعه ساختمانی هم درباره فن ساخت و هم درباره نام سفارشدهنده آگاهی بگیرند.
اونتاش ناپیریشا در دوره ایلام میانه فرمانروایی میکرد. او در سده سیزدهم پیش از میلاد مجموعهای را در نزدیکی شوش بنیاد گذاشت که با نام دور اونتاش شناخته میشد. در مرکز آن زیگوراتی قرار داشت که به اینشوشیناک و ناپیریشا اختصاص یافته بود. در بخشهای پیرامون، بناهای دیگری هم ساخته شدند. ثبت نام پادشاه روی آجر و اشیای دیگر امکان میداد پیوند چند ساختمان با برنامه ساخت همان دوره دنبال شود.
یک نوشته در جایهای متعدد
خط میخی ایلامی از نشانههایی شکل میگیرد که روی گل یا سنگ خوانده میشوند. نوشته آجر باید زمانی روی آن میآمد که سطح آمادگی گرفتن نقش را داشت. آجرهای نوشتهدار میتوانستند در ردیفهای معین میان آجرهای دیگر جا بگیرند. تکرار متن به این معنا بود که اگر بخشی از دیوار از میان میرفت، نمونههایی از همان نوشته ممکن بود در جای دیگری باقی بمانند. در چغازنبیل شمار زیادی آجر نوشتهدار به دست آمده است.

نام اونتاش ناپیریشا در شیءهای دیگری از مجموعه هم دیده میشود. در یک قطعه تزیینی که امروز در موزیم متروپولیتن است، نام او به خط میخی ایلامی آمده است. خواندن نام در چند جنس مختلف به پژوهشگر امکان میدهد آجر، تزیین و جای یافتن هر قطعه را با هم بسنجد. شکل تکرار یک نام در شیء و بنا، بخشی از تاریخ ساخت مجموعه را روشن میکند.
دیوار زیگورات از دور حجم بزرگی دارد. برای دنبال کردن تاریخ آن میتوان نگاه را از حجم به یک آجر رساند. اگر نشانهها در آن خوانده شوند، بخشی از کاری که به ساخت بنا انجامید دوباره پیدا میشود. شاه نام خود را در نوشته قرار داده بود و سازندگان آن نوشته را بارها همراه آجر در دیوار جا داده بودند. سالها بعد، همان تکرار شواهدی برای شناختن دوره و برنامه ساخت فراهم کرد.
منابع
- یونسکو و تاریخ بنیادگذاری چغازنبیل و زیگورات ایلامی
- پژوهش مربوط به نوشتههای ایلامی و آجرهای چغازنبیل
- موزیم متروپولیتن و قطعه دارای نام اونتاش ناپیریشا
عکس شاخص. زیگورات چغازنبیل در محوطه باستانی ایلام در خوزستان. Dr.anahidashti، CC BY-SA 4.0، اندازه تصویر تنظیم شده است.


