امی نوتر و پیوندی که میان تقارن و بقای انرژی پیدا کرد

بخشهای این نوشته
امی نوتر در ۱۹۱۵ به گوتینگن رفت. داوید هیلبرت و فلیکس کلاین از او دعوت کرده بودند که با گروه ریاضی دانشگاه کار کند. همان سالها نظریه نسبیت عام بحثهایی درباره چگونگی تعریف و بیان بقای انرژی به راه انداخته بود. نوتر در ریاضی مهارت داشت و برای روشن کردن این بحث به سراغ ساختار خود معادلهها رفت.
ورودش به دانشگاه به معنای داشتن اجازه رسمی تدریس نبود. شماری از اعضای دانشگاه با اعطای این صلاحیت به یک زن مخالفت میکردند. بخشی از درسهای نوتر با نام هیلبرت در فهرست میآمد و نوتر در تدریس سهم میگرفت. در همان فاصله، او کاری را پیش برد که در ۱۹۱۸ در رسالهای درباره مسایل تغییرات ناوردا به چاپ رسید.
چه چیز با عوض شدن زمان ثابت میماند؟
پرسش را میشود با زمان آغاز کرد. اگر قانونهای حاکم بر حرکت یک سامانه برای آزمایشی که امروز انجام شود و برای همان آزمایش در زمانی دیگر یکسان باشند، زمان آغاز آزمایش جای ویژهای در معادلهها ندارد. قضیه نوتر نشان میدهد که تحت شرایط مشخص، این تقارن با بقای انرژی ارتباط دارد. به همین ترتیب، یکسان بودن قانونها پس از جابهجایی موقعیت با تکانه خطی پیوند دارد. رابطه را میتوان در معادلهها پیدا کرد و برای هر تقارن مناسب بررسی کرد چه مقداری پایسته میماند.

کار نوتر در زمینه نسبیت به تمایز میان گونههای متفاوت تقارن نیز میرسید. متن ۱۹۱۸ دو قضیه داشت. شرایط کاربرد آنها یکسان نبود و یکی برای تقارنهایی نوشته شده بود که به تابعهای دلخواه وابستهاند. همین تفاوت برای پژوهشگرانی اهمیت داشت که میخواستند درباره انرژی و قانونهای بقا در نسبیت عام دقیق حرف بزنند.
نوتر در ۱۹۱۹ اجازه رسمی تدریس گرفت. بخش مهمی از کار بعدیاش به جبر اختصاص یافت. کسانی که او را در تاریخ ریاضی دنبال میکنند، نامش را در مطالعه ساختارهای جبری نیز میبینند. رساله ۱۹۱۸ به مساله دیگری مربوط است و نقطه آغاز آن را میتوان در پرسشی دید که در گوتینگن جریان داشت. به جای در نظر گرفتن قانونهای بقا به صورت فهرستی از قاعدههای جدا، نوتر راهی برای بررسی منشأ آنها در تقارن معادلهها به دست داد. شرح بسیاری از درسهای فزیک نظری امروز از همین رابطه استفاده میکند.
منابع
- دانشگاه گوتینگن و زندگی امی نوتر
- دانشگاه سنت اندروز و شرح زندگی و پژوهش نوتر
- ترجمه انگلیسی رساله ۱۹۱۸ نوتر
عکس شاخص. پرتره آرشیفی امی نوتر. عکاس نامعلوم، مالکیت عمومی.


