وقتی شماری از دختران افغانستان درس را در خانه ادامه دادند
بخشهای این نوشته

در نیمه دوم دهه ۱۹۹۰، محدودیت آموزش دختران در افغانستان مسیر درس گروه بزرگی از کودکان را تغییر داد. خانوادههایی که پیشتر برای آموزش به مکتب رسمی مراجعه میکردند، در بعضی محلها راههای دیگری برای ادامه درس یافتند. فضای خانه گاهی محل تدریس شد. تفاوت اصلی برای شاگرد در همین جابهجایی پیدا بود. درس در جایی ادامه مییافت که در نقشه رسمی آموزش، ساختمان مکتب به شمار نمیرفت و امکان حضور به شرایط محل بستگی داشت.
مطالعه یونسکو درباره آموزش در دوره بحران توضیح میدهد که کمیته بینالمللی نجات، پس از تجربه حمایت از آموزش خانگی برای مهاجران افغان در پاکستان، از ۱۹۹۷ در برخی مناطق داخل کشور نیز در کنار جوامع محلی کار کرد. گزارش سازمان ملل از تفاوت وضعیت در کابل و بعضی مناطق روستایی خبر میدهد. شرایط در همه جا یکسان نبود. دسترسی یک خانواده به تدریس محلی بسته به محل، تصمیم خانواده و حضور معلم فرق میکرد.
ادامه درس بدون ساختمان رسمی
درس در خانه کار معلمی را به نیازهای متفاوتی روبهرو میکرد. کسی باید میتوانست خواندن، نوشتن و مطالب ابتدایی را طوری تدریس کند که شاگردان با امکانات کم پیش بروند. در یک گروه کوچک، داشتن کتاب و قلم هم بر کار اثر میگذاشت. مطالعات بعدی این تجربه را از پایههای رشد آموزش محلی در سالهای پس از ۲۰۰۱ میدانند. تجربه مکتب خانگی در دوره محدودیت و برنامه آموزش محلی بعدی در زمینههای متفاوتی شکل گرفتند، اما هر دو به نقش آموزگار و خانواده نزدیک بودند.

پس از ۲۰۰۱، شمار بیشتری از دختران توانستند دوباره به صنفهای رسمی برگردند. عکسهای ۲۰۰۲ به دوره گشایش دوباره مربوطاند. آنها را میتوان کنار سندهایی دید که درباره سالهای پیشتر نوشته شدهاند. عکسهای بازگشایی، موقعیت دخترانی را نشان میدهند که دوباره در راه یا حویلی مکتب دیده میشدند. گزارش دوره پیشین ثبت میکند که در چه شرایطی تدریس در بعضی محلها به خانه منتقل شده بود.
تاریخ این دوره بخشی از زحمت شاگردان و معلمان را در خود دارد که در دفتر مکتب رسمی ثبت نشده است. یادداشتهای نهادهای آموزشی نشان میدهند که برای برخی دختران، فاصله دو دوره آموزش رسمی با درسهایی در خانه سپری شد. همین درسهای پراکنده به خانوادههایی امکان داد بخشی از آموزش را تا زمان تغییر شرایط نگه دارند.
منابع
- موسسه بینالمللی برنامهریزی آموزشی یونسکو و تاریخ آموزش خانگی و محلی دختران افغان
- آرشیف سازمان ملل و گزارش تاریخی درباره آموزش دختران در دوره ۱۹۹۶ تا ۲۰۰۱
- انستیتوت آمار یونسکو و بررسی تاریخی اثر درگیری بر آموزش افغانستان
عکس شاخص. گروهی از دانشآموزان دختر در افغانستان در ۲۰۰۲، پس از گشایش دوباره مکاتب. Nitin Madhav، مالکیت عمومی.


