چرا نخستین سرشماری نفوس و مسکن افغانستان در ۱۹۷۹ کامل نشد؟
بخشهای این نوشته

در ۱۹۷۹، ماموران سرشماری باید معلومات خانهها و جمعیت افغانستان را گرد میآوردند. کار از تهیه فورم و نقشه آغاز میشد، اما نتیجه به رسیدن مامور به محل و ثبت افراد وابسته بود. در بعضی بخشها، شرایط امنیتی اجازه نداد شمارش تا پایان پیش برود. در گزارشهای بعدی سازمان ملل به همین دلیل از سرشماری ۱۹۷۹ به عنوان نخستین سرشماری نفوس و مسکن افغانستان یاد شده است که در عین حال ناقص ماند.
پیش از شمارش، اداره مرکزی احصائیه در ۱۹۷۱ ایجاد شده بود. وظیفه آن تنها جمعآوری یک رقم کل نبود. دانش و منابع پراکنده در ادارههای مختلف باید گرد میآمدند و سپس برای طرح پرسشها و ثبت پاسخها به کار میرفتند. برای فهمیدن کار سرشماری، تفاوت میان معلوماتی که مردم در محل فراهم میکنند و ارقامی که در سطح کشور منتشر میشوند اهمیت دارد. رقم نهایی از مسیر چند مرحله ثبت، جمعبندی و بررسی به دست میآید.
وقتی دسترسی به همه آبادیها ممکن نشد
صندوق جمعیت سازمان ملل در شرح تاریخ سرشماری افغانستان میگوید که عملیات پیش از تکمیل شمارش به دلیل بدتر شدن وضعیت امنیتی متوقف شد. این مشکل بر پوشش جغرافیایی اثر گذاشت. در جاهایی که مامور به محل رسیده بود، معلومات مستقیم از خانهها به دست آمد. برای جاهای خارج از پوشش، صورت کامل همان اطلاعات وجود نداشت. پژوهشگر هنگام استفاده از داده باید بداند کدام بخش بر شمارش میدانی و کدام بخش بر برآورد استوار است.

ناقص ماندن کار به این معنی بود که دادهها برای برنامهریزی به بررسی بیشتری نیاز داشتند. با این حال، آمار باقیمانده سالها یکی از پایههای برآورد جمعیت شد. ادارهها برای تصمیم درباره مکتب، خدمات و نیازهای محل، به شمار تقریبی مردم احتیاج داشتند. فاصله زمانی از ۱۹۷۹ نیز با تغییر جمعیت و جابهجایی خانوادهها مهمتر میشد. یک رقم تاریخی باید همراه با سال و حدود پوشش خود خوانده شود.
برای دیدن تاریخ نخستین سرشماری، عکس شهرهای آن دوره مقیاسی از سکونت را نشان میدهد و گزارشهای سرشماری درباره دامنه پوشش سند به دست میدهند. گزارشها روشن میکنند که عکس از یک محل و رقم ملی دو شاهد جداگانهاند و باید هر یک را با توجه به زمان و محدودهاش خواند. همین تفاوت است که به رقمهای ۱۹۷۹ معنای درست تاریخی میدهد.
منابع
- بخش آمار سازمان ملل و گزارش اداره مرکزی احصائیه درباره سرشماری ۱۹۷۹
- صندوق جمعیت سازمان ملل و دلایل تکمیل نشدن شمارش در ۱۹۷۹
- صندوق جمعیت سازمان ملل و کاربرد آمار ۱۹۷۹ در برآوردهای بعدی
عکس شاخص. نمای تاریخی شهر مزارشریف در دهه ۱۹۷۰ میلادی. Marek Bero، CC BY-SA 3.0 pl، اندازه تصویر تنظیم شده است.


