از آغاز ساخت تا گشایش کارخانه نساجی گلبهار
بخشهای این نوشته

در عکسی از کارخانه نساجی گلبهار، ماشینها در ردیفهای دراز یک تالار قرار دارند. سرنوشت کارخانه اما پیش از راه افتادن این ردیفها آغاز شده بود. کار پروژه در ۱۹۵۳ شروع شد و گشایش آن چندین سال بعد در ۱۹۶۳ ثبت شده است. در این فاصله، محل کارخانه و ماشینها بخشی از طرحی بودند که باید پنبه را در مراحل مختلف به نخ و بعد به پارچه تبدیل میکرد. فاصله میان آغاز پروژه و گشایش از همان دهه در گزارشهای اقتصادی بازتاب داشت.
گلبهار در محدودهای در شمال کابل و در نزدیکی حوزههای زراعتی قرار داشت. در تاریخ اقتصاد افغانستان، نام آن کنار جبلالسراج و پلخمری نیز دیده میشود. در دهه ۱۹۵۰، این محلها با تولید پارچه نخی مرتبط بودند. گزارش اقتصادی سازمان ملل درباره ۱۹۵۵ میگوید که پروژه گلبهار از زمانبندی پیشبینیشده عقب افتاده بود. بنابراین تاخیر تنها چیزی نیست که بعدتر از مقایسه دو تاریخ به دست آمده باشد. در همان زمان که پروژه پیش میرفت، کندی آن در یک گزارش بیرونی ثبت شد.
چند مرحله تولید در یک مجموعه
گزارش بعدی بانک جهانی، کارخانه گلبهار را مجموعهای بزرگ و یکپارچه برای تولید پارچه پنبهای معرفی میکند. یکپارچگی در این شرح به این معنی است که تولید به یک مرحله جداگانه محدود نبود. نخ و بافت بخشی از یک زنجیره بودند. اگر در بخشی کار پیش نمیرفت، بخش دیگر هم به مواد یا محصول مرحله پیشین دسترسی نداشت. ساختمان، ماشین و ترتیب رساندن مواد خام باید با همین زنجیره هماهنگ میشدند.

وقتی کارخانه به کار افتاد، گلبهار برای کسانی که در پی کار صنعتی بودند اهمیت دیگری پیدا کرد. فضای کار با تولید در خانه یا در کارگاه کوچک فرق داشت. ردیف ماشینها، کار را در تالارهای بزرگ گرد میآورد و تولید را به برنامههای منظم وابسته میکرد. اندازه کارخانه به همان اندازه که در عکس پیدا است، در گزارش تولید و جایگاه آن میان کارخانههای دیگر کشور هم دیده میشود.
برای دنبال کردن تاریخ این واحد صنعتی، تاریخ آغاز و گشایش هر دو اهمیت دارند. در ۱۹۵۳ یک برنامه ساختمانی و صنعتی آغاز شده بود. در میانه دهه، گزارش از عقب افتادن آن خبر میداد. در ۱۹۶۳، گشایش ثبت شد. این سه لحظه، کار دراز میان تصمیم نخست و رسیدن به پارچه تولیدشده را در تاریخ نساجی افغانستان نشان میدهند.
منابع
- گزارش اقتصادی سازمان ملل برای ۱۹۵۵ و ثبت تاخیر تکمیل کارخانه گلبهار
- پژواک و ثبت سال آغاز ساخت و گشایش کارخانه نساجی گلبهار
- بانک جهانی و شرح جایگاه کارخانه یکپارچه گلبهار در تولید نساجی
عکس شاخص. تالار کارخانه نساجی گلبهار در عکس تاریخی منتشرشده در کتاب وزارت پلان افغانستان. عکاس ناشناس، مالکیت عمومی.


