عمارت پذیرایی کریمخان چگونه به موزیم پارس شیراز بدل شد؟
بخشهای این نوشته

در باغ نظر شیراز، عمارت هشتگوشی قرار دارد که در دوره کریمخان زند برای پذیرایی و مراسم ساخته شد. از بیرون، کاشیهای گل و پرنده روی اضلاع بنا دیده میشوند. درون آن، تالاری در مرکز قرار دارد و فضای بنا از مرکز به چند سو گسترش مییابد. وقتی این ساختمان در سده بیستم برای موزیم در نظر گرفته شد، تالار و طاقها از پیش آماده بودند، اما مقصود کسانی که از آنها استفاده میکردند عوض شد.
باغ نظر نزدیک ارگ، بازار و دیگر بناهای مرکز شیراز قرار داشت. پرونده باغهای ایرانی یونسکو، باغ را از مکانهای پذیرایی رسمی در روزگار زندیه میشمارد. نقشه عمارت، محورهای پیرامون فضای مرکزی را نشان میدهد. برای کسی که از باغ به بنا میرسید، رویارویی با ساختمان از یک در و یک دیوار ساده آغاز نمیشد. چند ضلع و نمای دارای کاشی در دیدرس بود و راههای نزدیک شدن به ساختمان از فضای باز پیرامون آن میگذشت.
از مهمانان دربار تا بازدیدکنندگان موزیم
در روایتهای تاریخ بنا، عمارت را «کلاهفرنگی» هم نامیدهاند. کاشیهای بیرون و نقاشیهای داخل از دو فاصله متفاوت دیده میشدند. روی نما، شاخهها و پرندهها را از باغ میتوان دنبال کرد. در تالار، رنگها بر سطح نزدیکتر دیوار و طاق پیدا میشوند. طراحی بنا هم برای نگاه از بیرون اهمیت داشت و هم برای مدت زمانی که مهمانان در اتاقهای آن میماندند.

در دهه ۱۹۳۰ تصمیم گرفته شد از عمارت به عنوان موزیم استفاده شود. ظرفها، نسخهها و آثار متعلق به دورههای مختلف در آن جا گرفتند. آنچه تغییر کرد ترتیب مواجهه بازدیدکننده با بنا بود. کسی که پیشتر برای یک مراسم به تالار خوانده میشد، با افراد و تشریفات روبهرو بود. بازدیدکننده موزیم از همان فضای مرکزی عبور میکرد و توجهش میان اشیای نمایشدادهشده، سقف، کاشی و نقاشی حرکت میکرد.
این بنا هنوز در باغی قرار دارد که نام قدیمی محل را حفظ کرده است. از بیرون میتوان فهمید چرا عمارت بخشی از منظره باغ بود. از داخل میتوان دید که موزیم برای به نمایش گذاشتن اشیا از ساختمانی استفاده کرد که خود از دورهای قدیمیتر بر جا مانده بود. قدمت ظرفی در یک ویترین و قدمت طاق بالای آن ممکن است یکسان نباشد. بازدید از موزیم پارس، دیدن هر دو تاریخ در یک فضای مشترک است.
منابع
- پرونده معرفی باغ ایرانی یونسکو و نقشه و کاربری تاریخی باغ نظر شیراز
- معرفی بنا و تاریخ تبدیل عمارت باغ نظر به موزیم پارس
عکس شاخص. عمارت هشتگوش باغ نظر، موزیم پارس شیراز. David Stanley from Nanaimo, Canada، CC BY 2.0.


