چرا کمانداری نشسته بارها پشت سکههای اشکانی دیده میشود؟
بخشهای این نوشته

روی شماری از سکههای اشکانی، یک طرف چهره فرمانروا را دارد و طرف دیگر پیکری را نشان میدهد که نشسته و کمانی به دست گرفته است. جای چهره و جای کماندار از یکدیگر جدا هستند. وقتی سکه برگردانده میشود، بیننده از تصویر یک شخص به نشانهای میرسد که در چند دوره از ضرب اشکانی تکرار شده است. برای شناخت اینکه کدام سکه به کدام فرمانروا مربوط است، دیدن کمان به تنهایی کافی نیست.
ارشک نام بنیانگذار سلسله بود و در نوشته شمار زیادی از سکههای بعدی نیز تکرار شد. فرمانروایی که بعدتر سکه میزد میتوانست عنوان سلسله را در نوشته نگه دارد. اگر پژوهشگر تنها نام را بخواند، ممکن است همه نمونهها را به همان شخص نخست نسبت بدهد. برای تاریخگذاری، باید نمای چهره، شکل پوشش، نوشته و نشانههای کوچک کنار پیکر با هم سنجیده شوند.
نام کنار کمان
در برخی درهمها، نوشته یونانی دور کماندار قرار گرفته است. سکهای که به دوره وردان یا گودرز دوم نسبت داده میشود، از سده نخست میلادی است. در نمونهای که در موزیم متروپولیتن نگهداری میشود، کماندار نشسته و کمان را جلو خود گرفته است. نشانهای کوچک در کنار او دیده میشود که احتمال دادهاند با ضرابخانه اکباتان یا همدان امروزی ارتباط داشته باشد. خواندن آن باید همراه با بررسی علایم روی سکههای دیگر انجام شود. شکل نشستن، جای کمان و فرق عنوانها به جدا کردن گروههای سکه کمک میکند.

پژوهشگران از این سکهها برای شناخت بخشی از کار حکومت استفاده میکنند. یک سکه در دادوستد میان کسانی میگشت که شاید فرمانروا را ندیده بودند. تصویر و نوشته چیزهایی بودند که هنگام گرفتن و دادن آن در دست میآمدند. تکرار نقش میتوانست پیوند با سلسله را نشان دهد و تغییر ظاهر چهره یا عبارت به خواننده راهی برای تشخیص نمونه تازه بدهد.
در دست گرفتن یک سکه کوچک دو نگاه میخواهد. یک بار باید تصویر جلو را دید و بار دیگر سکه را برگرداند و نشانههای کنار کمان را پیدا کرد. همان حرکت برای پژوهش هم اهمیت دارد. اگر هر دو سو در کنار دادههای محل و دوره مقایسه شوند، سکه از یک تصویر پولی به سندی برای دنبال کردن پیوند فرمانروایان اشکانی در زمانهای مختلف تبدیل میشود.
منابع
- موزیم متروپولیتن و درهم اشکانی با نقش کماندار و نوشته یونانی
- انجمن ایرانشناسی اسپانیا و آغاز فرمانروایی و سکهزنی اشکانیان
عکس شاخص. دو روی سکه منسوب به ارشک یکم، بنیانگذار اشکانیان. Gdr at en.wikipedia، مالکیت عمومی.


