چگونه جیمز بروک از راه رود ساراواک به حکومت کوچینگ رسید؟

بخشهای این نوشته
هنگامی که جیمز بروک به سواحل بورنئو آمد، راه او به حوزه رودی میرسید که آبادیهای اطراف کوچینگ را به دریای جنوبی چین پیوند میداد. دادوستد کانی آنتیموان به این ناحیه اهمیت اقتصادی داده بود. بروک، که پیشتر در خدمت نظامی در هند بود، با کشتی خصوصی خود به منطقه رسید. در آن زمان، ساراواک با سلطنت برونئی پیوند سیاسی داشت و خاندان حاکم برونئی در همان حوزه رود با شورشی روبهرو بود.
در پایان دهه ۱۸۳۰، بروک به ساراواک رفت و با پنگیران مودا هاشم، از اعضای خاندان حاکم برونئی، وارد مذاکره شد. جایگاه بروک ابتدا از راه حضور کشتی و امکان پشتیبانی از نماینده برونئی شکل گرفت. همکاری در سرکوب شورش به او امکان داد درباره اداره این بخش از ساراواک با مقامهای برونئی معامله کند. آن توافق بر سر یک حوزه معین بود. مرزهای ایالت امروزی ساراواک در آن هنگام به شکل امروز وجود نداشتند.
دو سال در سندهای آغاز حکومت
در برخی منابع، ۱۸۴۱ سال آغاز فرمانروایی بروک است، چون در آن سال به اداره ساراواک گماشته شد. موزیم ساراواک برای دوره حکومت او از ۱۸۴۲ یاد میکند، زمانی که موقعیتش با تایید سلطان برونئی استوار شد. این دو تاریخ دو مرحله از انتقال اختیار را نشان میدهند. بروک به عنوان راجه در کوچینگ مستقر شد. کسانی که پس از او به حکومت رسیدند، حوزه نفوذ خانواده را به جایهای بیشتری در امتداد ساحل گسترش دادند.

مردم ناحیه، از جمله مالاییها و گروههای بومی بورنئو، منابع معاش و پیوندهای محلی خود را داشتند. سیاست راجه در برابر هر گروه در جریان اداره تغییر میکرد. بخشی از کار حکومت جدید با گرفتن عوارض و تنظیم تجارت پیوند داشت. در منابع بریتانیایی از مبارزه بروک با دزدی دریایی یاد شده است و رفتار او در همان دوره در بریتانیا مورد اعتراض قرار گرفت. روایت شکلگیری حکومت به همین دلیل با اسناد خانواده، گزارشهای مقامها و تاریخ محلی بررسی میشود.
از نخستین سفر بروک تا انتقال اختیار، رود ساراواک در مرکز رخدادها ماند. راهی که کشتی را به محل مذاکره رسانده بود، همان راهی بود که تجارت کالای ناحیه از آن میگذشت. سه عضو خانواده بروک پیاپی حکومت کردند و این دوره در ۱۹۴۶ پایان یافت. آغازش به تصمیمهایی برمیگشت که در روزگار کشمکش در کوچینگ، میان بروک، هاشم و سلطان برونئی گرفته شدند.
منابع
عکس شاخص. تصویر جیمز بروک در نقاشی فرانسیس گرانت، ۱۸۴۷. Francis Grant، مالکیت عمومی.


