فریدریش فروبل چگونه بازی با قطعههای چوبی را به کودکستان برد؟

بخشهای این نوشته
در واپسین دهه ۱۸۳۰، فریدریش فروبل در باد بلانکنبورگ در آلمان برای کودکان خردسال برنامهای ترتیب داد که بازی در آن جای معین داشت. در یک نشست، گروهی از کودکان میتوانستند توپ را از دستی به دست دیگر بدهند. زمانی دیگر، جعبهای از قطعههای چوبی پیش رویشان قرار میگرفت و از آن شکل میساختند. کسی که برنامه را طراحی کرده بود به حرکت دست کودک، شناخت شکل و گفتوگوی کودکان هنگام بازی توجه داشت.
فروبل پیش از آن در آموزش کودکان بزرگتر کار کرده بود. در بلانکنبورگ توجه خود را به سالهای پیش از مکتب معطوف کرد. او در ۱۸۴۰ نام «کیندرگارتن» یا باغ کودکان را برای کارش به کار برد. باغ در اصطلاح او هم به محیط پرورش اشاره داشت و هم به رابطه کودکان با طبیعت. آواز، حرکت، کار با مواد ساده و بازی گروهی در برنامه جا داشتند.
چیزی که از جعبه بیرون میآمد
فروبل مجموعهای از مواد بازی طراحی کرد که به «هدیهها» معروف شدند. بعضی از مجموعهها توپ، مکعب و استوانه داشتند. در بعضی دیگر یک مکعب بزرگ به قطعههای کوچک تقسیم میشد. کودک میتوانست آنها را دوباره کنار هم بگذارد یا از همان قطعهها برج و دیوار بسازد. شکلهای کلی ساده بودند و امکان تغییر چیدمان، بخش مهم کار بود. آموزگار میتوانست از کودک بپرسد با جابهجا شدن یک قطعه چه تغییری در شکل پدید آمده است.

فعالیتها به کار با قطعههای آماده ختم نمیشدند. تا کردن کاغذ، بافتن و کارهای مشابه در آموزش فروبل جای داشتند. در این تمرینها، نتیجه کار با شکل مواد و حرکت دست کودک ارتباط داشت. بزرگسال در آماده کردن محیط و همراهی گروه نقش داشت. آنچه کودک میساخت، فرصتی برای گفتوگو درباره شکل، اندازه یا چیزی بود که در محیط دیده بود.
اصطلاح کودکستان به زبانها و کشورهایی دیگر راه یافت و برنامههای بعدی همه به یک شکل نماندند. یکی از بخشهایی که هنوز میتوان در اسناد آموزش فروبل دنبال کرد، رابطه میان بازی و ابزار ساده است. جعبه مکعبها دستور یک پاسخ را در خود نداشت. یک بار میشد از قطعهها شکل آغازین را ساخت و بار دیگر چیدمانی تازه پیدا کرد. فروبل برای کودکان زمانی در برنامه گذاشت که بتوانند این دو کار را در جریان بازی و در کنار دیگر کودکان تجربه کنند.
منابع
عکس شاخص. پرتره فریدریش فروبل، آموزگار آلمانی. عکاس ناشناس، مالکیت عمومی.


