انفجار کراکاتوا چگونه روی کاغذ دستگاههای دوردست ثبت شد؟

بخشهای این نوشته
در ۲۷ آگست ۱۸۸۳، پس از روزها فعالیت آتشفشانی در تنگه سوندا، انفجارهای بزرگ کراکاتوا بخشهایی از جزیره را از میان بردند. تنگه میان سوماترا و جاوه قرار دارد. سونامی به ساحلهای پیرامون رسید و در آنجا ویرانی و تلفات گسترده به بار آورد. شواهد فوران به آن آبها و ساحلها محدود نبود. دستگاههایی که برای ثبت فشار هوا به کار میرفتند، تغییر فشار را در فاصله بسیار دور از محل آتشفشان ثبت کردند.
باروگراف دستگاهی است که تغییر فشار را در طول زمان روی کاغذ ثبت میکند. خط عادی آن با تغییر هوا بالا و پایین میرود. پس از فوران، در ثبت برخی ایستگاهها نوسانی تند دیده شد. زمان رسیدن نوسان به هر ایستگاه متفاوت بود. پژوهشگران با کنار هم گذاشتن نوارهای چند ایستگاه توانستند رویدادی را دنبال کنند که در هیچ یک از آن کشورها با دیدن آتشفشان آغاز نشده بود.
عبور دوباره موج
انفجار موجی در جو به راه انداخت که در امتداد سطح زمین منتشر شد. ثبتهای چند ناحیه نشان دادند که آشفتگی از بیش از یک مسیر به دستگاهها رسید و اثر موج پس از گردش پیرامون زمین دوباره مشاهده شد. چیزی که باروگراف روی کاغذ میگذاشت تغییر فشار بود. کسی که هنگام عبور موج کنار دستگاه میایستاد، ضرورتا آن را به صورت صدای قابل شنیدن درک نمیکرد. گزارشهای کسانی که صدای انفجار را از دور شنیدند دسته جداگانهای از مدارک فوراناند.

انجمن سلطنتی بریتانیا در سالهای بعد مجموعهای از گزارشها، نقشهها و ثبت دستگاهها را گرد آورد. ساعت هر ثبت به پژوهشگران اجازه میداد ترتیب رسیدن موج را با موقعیت جغرافیایی ایستگاهها بسنجند. آنها گزارشهای بصری از آسمان و اندازهگیریهای جوی را هم بررسی کردند. هر دسته از مدارک برای پاسخ به سوال متفاوتی به کار میرفت. برای یافتن مسیر موج، ساعتهای ثبت نقش تعیینکننده داشتند.
در تنگه سوندا، کشتیها و شهرکهای ساحلی با پیامدهای فوری فوران روبهرو بودند. در ایستگاههای دور، خطی روی کاغذ باقی ماند که میتوانست بعدا در کنار ثبت ایستگاه دیگری قرار بگیرد. با کنار هم نشاندن آن خطها، پژوهشگران توانستند حرکت موج را پس از دور شدن از سرچشمهاش پی بگیرند. بخشی از داستان کراکاتوا به همین ترتیب، از آرشیف ثبتهای هواشناسی خوانده شد.
منابع
عکس شاخص. تصویر فوران کراکاتوا در گزارش کمیته انجمن سلطنتی بریتانیا. Krakatoa Committee of the Royal Society, G. J. Symons (editor)، مالکیت عمومی.


