وصیتنامهای که پنج سال پس از مرگ آلفرد نوبل به جایزه رسید

بخشهای این نوشته
در ۲۷ نوامبر ۱۸۹۵، آلفرد نوبل وصیتنامه خود را در پاریس امضا کرد. او از راه کار صنعتی و اختراع ثروت بزرگی اندوخته بود و داراییهایش در چند کشور پراکنده بودند. در سند، پس از تعیین سهم کسانی از نزدیکان و آشنایانش، برای بخش عمده دارایی کاری متفاوت در نظر گرفت. پول باید به سرمایه صندوقی تبدیل میشد و درآمد آن هر سال به برندگان چند جایزه میرسید.
نوبل پنج زمینه را در متن آورد. فزیک، کیمیا، طب یا فیزیولوژی، ادبیات و صلح. او برای واگذاری جایزهها هم چند نهاد را مشخص کرد. رسیدگی به جایزه صلح را به کمیتهای سپرد که پارلمان ناروی اعضایش را تعیین کند. زمانی که وصیتنامه نوشته شد، ناروی و سویدن دو کشور با نهادهای جداگانه زیر فرمان یک پادشاه بودند. جایزههای دیگر به نهادهایی در سویدن سپرده شده بودند.
از سند تا صندوق
نوبل در دسمبر ۱۸۹۶ در سنرمو ایتالیا درگذشت. اکنون کسانی که اجرای وصیت را به عهده داشتند، باید داراییها را گرد میآوردند، به مسایل حقوقی میراث میرسیدند و نهادهای یادشده را برای اداره جایزهها همراه میکردند. راگنار سولمن و رودولف لیلیهکویست از مجریان وصیت بودند. شماری از بستگان به ترتیبی که برای تقسیم ارث نوشته شده بود اعتراض کردند. میان خواندن یک سند و فراهم کردن پول و دستگاه اداری برای اجرای آن چند سال فاصله افتاد.

در ۱۹۰۰، مقررات بنیاد نوبل به تصویب رسید. بیش از ۳۱ میلیون کرون سویدنی به سرمایه جایزهها اختصاص یافت. قرار بود هزینه از درآمد سرمایه تامین شود تا جایزه تنها در سال نخست پرداخت نشود. بنیاد و نهادهای انتخاب برندگان وظیفههای متفاوت داشتند. یکی سرمایه را اداره میکرد و نهادهای تعیینشده در وصیت درباره اینکه هر جایزه به چه کسی برسد تصمیم میگرفتند.
در ۱۰ دسمبر ۱۹۰۱، در پنجمین سالگرد درگذشت نوبل، اولین جایزهها اعطا شدند. مراسم در سویدن و ناروی برگزار شد. ویلهلم رونتگن نخستین برنده جایزه فزیک بود و جایزه صلح میان هانری دونان و فردریک پاسی تقسیم شد. نام آنها در وصیت نیامده بود. کار سند این بود که امکان تصمیمگیری و پرداخت جایزه را پس از مرگ نویسندهاش فراهم کند. فاصله پنجساله نشان میدهد که برای اجرای تصمیمی که در پاریس روی کاغذ آمده بود، به توافق و کار چند نهاد نیاز بود.
منابع
عکس شاخص. آلفرد نوبل در پرترهای از گوستا فلورمان. Gösta Florman (1831–1900) / The Royal Library، مالکیت عمومی.


