نمایش رادیویی اورسن ولز چگونه شبیه یک گزارش از آسمان شد؟
بخشهای این نوشته

شام سیام اکتبر ۱۹۳۸، برنامه رادیویی «تئاتر مرکوری» در امریکا نمایشی از رمان «جنگ دنیاها» پخش کرد. اورسن ولز کارگردانی و روایت را به عهده داشت. در آغاز، برنامه بهعنوان نمایش معرفی شد. بعد، بخشی از اجرا به شکل برنامه موسیقی و خبرهای ساختگی میان آن پیش رفت. برای کسی که از میانه شنیدن را آغاز میکرد، صدایی که روی آنتن بود میتوانست شبیه قطع یک برنامه عادی برای دادن خبر به نظر برسد.
رمان اچ. جی. ولز در ۱۸۹۸ منتشر شده بود و ماجرای هجوم موجودات مریخی را در انگلستان میگذاشت. گروه رادیویی محل ماجرا را به امریکا منتقل کرد. در نمایش، خبر رسیدن جسمی از آسمان به نزدیکی گروورز میل در ایالت نیوجرسی به گوش میرسید. با تغییر مکان، شنونده امریکایی نام شهرها و فاصلههایی را میشنید که برایش آشناتر بود. زبان اجرای خبر، خیال داستان را به شکل گزارش یک اتفاق در همان شب درآورد.
شنیدن از میانه برنامه
همه شنوندهها از یک لحظه به برنامه نرسیدند. کسانی که معرفی نخست را شنیده بودند، زمینه داستان را میدانستند. گروهی از شنوندگان ترسیدند یا برای روشن شدن ماجرا تماس گرفتند. بعدها از این شب با تعبیر وحشت فراگیر یاد شد. مرور کتابخانه کانگرس نشان میدهد که روایت مشهور از واکنش مردم با پرسشهایی درباره شمار واقعی شنوندگان و اندازه ترس همراه است. سندهای باقیمانده اجازه میدهند میان نمونههای گزارششده و تصویر بزرگتری که بعداً ساخته شد فاصله بگذاریم.

در آرشیف ملی امریکا نامههایی هم از شنوندگان مانده است. در ضبط باقیمانده، میتوان شنید که بازیگران چگونه از توصیف صحنه به صدای گوینده خبر میرسند. دستگاه رادیو برای شنونده صحنهای نشان نمیداد. اجرا باید با صدا، مکث و تغییر گوینده محل و زمان رخداد را میساخت. همین شکل اجرا سبب شد نمایش در تاریخ رادیو بارها شنیده و بررسی شود.
برنامه هنوز بهعنوان یک نمایش قابل شنیدن است. اگر شنونده از آغاز گوش کند، معرفی را میشنود و بعد میتواند گذار از موسیقی به خبر ساختگی را دنبال کند. کسی که در ۱۹۳۸ چند دقیقه دیرتر رادیو را روشن کرده بود، شاید نخست به همان بخش گزارش رسیده باشد. شکل شنیدن این دو نفر میتوانست درباره یک برنامه دو تجربه متفاوت بسازد.
منابع
- کتابخانه کانگرس، مقاله تاریخی درباره پخش جنگ دنیاها
- هیات حفاظت ضبطهای صوتی کتابخانه کانگرس، پرونده نمایش رادیویی
- آرشیف ملی امریکا، نامه یکی از شنوندگان به کمیسیون ارتباطات
عکس شاخص. اورسن ولز در برابر پرسش خبرنگاران، یک روز پس از پخش نمایش جنگ دنیاها. Universal Newsreel، مالکیت عمومی.


