نام کانیشکا و نیاکانش روی سنگی از بغلان
بخش‌های این نوشته
کتیبه رباطک در سال ۱۹۹۳ در شمال بغلان پیدا شد. در متن آن از بنیاد یک پرستشگاه یاد شده و نام کانیشکا، فرمانروای کوشانی، در کنار چند نسل از نیاکانش آمده است. پژوهشگران از روی همین سطرها توانسته‌اند بخشی از شجره فرمانروایان کوشانی را دنبال کنند.
زبان نوشته باختری است و حروف آن بر پایه خط یونانی‌اند. این دو ویژگی را باید جداگانه دید. کسی که شکل حروف را بشناسد، در نگاه اول رد خط یونانی را می‌بیند. برای خواندن جمله‌ها باید زبان باختری را هم شناخت. همین ترکیب بخشی از تاریخ نوشتن در قلمرو کوشانی است. خطی که ریشه در زبان دیگری داشت برای ثبت متن باختری به کار رفته بود.
نیکلاس سیمز ویلیامز در بررسی کتیبه‌های کوشانی، متن رباطک را از مهم‌ترین نوشته‌های باختری این دوره می‌داند. در آن از ساخت پرستشگاه و قراردادن پیکره کانیشکا، نیاکانش و شماری از خدایان و الهه‌ها یاد شده است. برای دیدن جای شجره در متن باید آن را کنار همین دستورها خواند. نام‌ها به پرستشگاهی مربوط بودند که پیکره اشخاص در آن قرار می‌گرفت.
چهار نسل در کنار هم
در خوانش پژوهشگران، کانیشکا پسر ویما کدفیسس بود. در سطرهای مربوط به نیاکان، ویما تکتو و کوجولا کدفیسس هم در نسل‌های پیشین آمده‌اند. ترتیب این نام‌ها به پژوهشگر امکان می‌دهد پیوند میان سکه‌ها، دیگر کتیبه‌ها و نام‌های ثبت‌شده در رباطک را بسنجد. یک نام روی سکه درباره صاحب یا زمان ضرب آن خبر می‌دهد. در رباطک، همان نام می‌تواند در نسبت خویشاوندی با فرمانروایی دیگر دیده شود.
رباطک از آغاز «سال یک» هم یاد می‌کند. این اشاره را پژوهشگران به شروع دوره گاه‌شماری کانیشکا مربوط می‌دانند. خواندن یک عدد ساده است و پیوند دادنش با سال‌های یک تقویم دیگر کار بیشتری می‌خواهد. اسناد و سکه‌های دوره برای بررسی این پیوند اهمیت دارند.
زبان سنگ و زبان سکه
بخشی از کتیبه به تغییر در زبان نوشتن نسبت داده شده است. ترجمه دقیق عبارت محل بحث است. پژوهشگران آن را کنار شواهدی می‌گذارند که از تغییر زبان روی سکه‌های کوشانی خبر می‌دهند. کتیبه در همین جا به سند دیگری وصل می‌شود. نتیجه‌ای که درباره زبان به دست می‌آید، از کنار هم خواندن چند شیء می‌آید.
سیمز ویلیامز در بحث کتیبه‌های کوشانی به نوشته‌ای از دشت ناور هم اشاره می‌کند که نامی خوانده‌شده به صورت ویما تکتو در آن دیده می‌شود. این نوع هم‌خوانی اهمیت دارد. نامی که در رباطک در زنجیره نسب قرار می‌گیرد، در متن دیگری در پیوند با جایگاه فرمانروایی خوانده می‌شود.
برای خواننده، نقطه شروع ساده می‌ماند. روی سنگی از بغلان، یک فرمانروا در کنار پدر، پدربزرگ و نیای دورترش نام برده شده است. علت آمدن این نام‌ها را باید در چند سطر پیش و پس از آن‌ها پیدا کرد، جایی که متن درباره ساخت پرستشگاه و جای پیکره‌ها توضیح می‌دهد.
