بابر از انگور کابل و نیشکر لغمان نوشت

بابر در یادداشت‌هایش وقتی به کابل می‌رسد، از انگور، انار، زردآلو، شفتالو، سیب و چهارمغز نام می‌برد. کمی بعد از پرتقال، ترنج و نیشکری می‌گوید که از لغمان می‌آمدند. فاصله میان این دو فهرست در متن کوتاه است. در طبیعت، اختلاف ارتفاع و آب‌وهوا به این معنا بود که این محصولات از جاهای متفاوت به بازار یا باغ می‌رسیدند.

در ترجمه خاطرات بابر، او می‌گوید ناحیه‌های گرم و سرد کابل در نزدیکی هم بودند. از شهری حرف می‌زند که می‌شد از آن به جایی رسید که برف نمی‌بارید و به جایی رفت که برف مدت طولانی می‌ماند. گزارش او اندازه‌گیری امروزی آب‌وهوا نیست. توصیفی است از تجربه رفت‌وآمد و دیدن تفاوت میان جاهایی که به یک شهر وابسته بودند.

بابر در بعضی سطرها درباره کار خودش هم می‌نویسد. به آوردن و کاشتن درخت آلبالو اشاره می‌کند و از نیشکری می‌گوید که به کابل آورد و کاشت. این بخش از متن نشان می‌دهد نویسنده به فهرست میوه‌ها به چشم کسی نگاه می‌کرد که می‌توانست درباره آوردن گیاهی از جای دیگر تصمیم بگیرد. نتیجه کاشت آلبالو هم از نظرش به اندازه خود تصمیم ارزش ثبت داشت.

میوه‌ای که از راه می‌رسید

در همان نوشته‌ها، نام جاهای دیگری هم کنار محصول‌هایشان می‌آید. بابر از جلغوزه نجراب و عسلی یاد می‌کند که از بخش‌های کوهستانی غرب می‌رسید. در این فهرست‌ها می‌توان سراغ یک نام رفت و بعد از آن به مسیر رساندن محصول فکر کرد. میوه یا عسل برای کسی که در کابل آن را می‌دید به شهر تعلق داشت، در حالی که محل پرورش یا گردآوری‌اش در جای دیگری بود.

نوشته بابر درباره بازارها از کالاهای دیگری هم خبر می‌دهد. کاروان‌ها از هند پارچه، شکر و ادویه می‌آوردند. در همان توصیف از ورود اسب‌ها هم یاد می‌شود. این بخش‌ها در کنار میوه‌ها نشان می‌دهند چرا بابر هنگام توصیف کابل بارها از چیزهایی گفت که وارد شهر می‌شدند. بخشی از شناخت او از شهر، شناخت راه‌هایی بود که کالا را به آنجا می‌رساندند.

باغ و بازار از نگاه یک نویسنده

در خواندن خاطرات باید به زاویه نویسنده توجه کرد. او شهری را می‌دید که در آن فرمان می‌راند و درباره باغ، بازار و سفرهایش اطلاعاتی ثبت می‌کرد که برای خودش اهمیت داشت. از همین رو متن برای شناخت همه زندگی شهر کافی نیست. قوتش در جزئیاتی است که بابر برای توضیح جایگاه کابل انتخاب کرده است.

وقتی از لغمان و نجراب به کابل برگردیم، فهرست میوه‌ها صورت دیگری پیدا می‌کند. نام هر محصول به زمینی، فصل یا راهی اشاره دارد. آلبالو در روایت او در کابل کاشته شد. نیشکر از لغمان رسید و نمونه‌ای از آن در کابل هم کاشته شد. با همین جزئیات می‌شود از بازار به باغ و از باغ به فاصله میان ناحیه‌های گرم و سرد رفت.

منابع

• بابرنامه، ترجمه انگلیسی خاطرات بابر، بخش کابل