تصویر چراغ دریایی اسکندریه روی شیشه‌ای در بگرام
بخش‌های این نوشته
در جریان کاوش‌های فرانسوی در دهه‌های ۱۹۳۰ و ۱۹۴۰، در ساختمانی نزدیک دیوار دفاعی بگرام دو اتاق پیدا شد که در روزگار باستان بسته شده بودند. در آن‌ها ظرف‌های شیشه‌ای، اشیای برنزی، قطعه‌های عاج و کاسه‌های لاکی باقی مانده بود. روی بعضی شیشه‌ها تصویرهایی دیده می‌شد که پژوهشگران آن‌ها را با دنیای روم پیوند داده‌اند. یکی از نقش‌ها به فاروس، چراغ دریایی اسکندریه، نسبت داده شده است.
اتاق‌ها در گزارش کاوش با شماره‌های ۱۰ و ۱۳ شناخته می‌شوند. پیدا شدن اشیا در فضای بسته به باستان‌شناسان امکان داد ظرف‌ها و دیگر کالاها را در ارتباط با هم بررسی کنند. اگر یک شیشه جدا از محل کشفش به دست می‌آمد، درباره چیزهایی که در کنارش نگهداری می‌شد اطلاعات کمتری داشتیم. شماره اتاق، موقعیت ساختمان و هم‌نشینی اشیا بخشی از سرگذشت شیشه‌اند.
در معرفی موزیم متروپولیتن، بخشی از شیشه‌ها و اشیای برنزی از مصرِ دوره روم آمده بودند. در همان مجموعه کاسه‌های لاکی چینی و تزیینات عاجی برای اثاث خانه هم وجود داشت. بعضی تزیینات عاجی در هند ساخته شده بودند یا با شیوه‌ای نزدیک به هنر هند در محل تراشیده شده بودند. گرد آمدن این اشیا در بگرام از گستره پیوندهایی خبر می‌دهد که به یک شهر می‌رسیدند.
انبار بازرگان یا خزانه دربار
پژوهشگران درباره کارکرد ساختمان دو دیدگاه مطرح کرده‌اند. یک دیدگاه آن را با حضور و نیازهای دربار کوشانی پیوند می‌دهد. در این تفسیر، مجموعه می‌توانست از اشیایی تشکیل شده باشد که برای استفاده فرمانروایان گرد آمده بودند. در دیدگاهی دیگر، بگرام مرکز مهم دادوستد بود و این دو اتاق می‌توانستند محل نگهداری کالای ارزشمند بازرگانان باشند.
نوع کالاها و شیوه بسته شدن اتاق‌ها برای هر دو تفسیر اهمیت دارند. هر دیدگاه باید توضیح دهد چرا این مقدار شیء از جاهای گوناگون کنار هم مانده و درهای اتاق‌ها بسته شده‌اند. از روی معرفی موزیم روشن است که پاسخ درباره صاحب کالاها هنوز به اندازه شناخت منشأ برخی اشیا قطعی نیست.
یک تصویر در فاصله‌ای دور از مصر
نقش منتسب به چراغ دریایی اسکندریه به تاریخ شیشه جنبه دیگری می‌دهد. ظرف علاوه بر جنس، تصویری را هم جابه‌جا می‌کرد. برای کسی که به آن نگاه می‌کرد، نقش بخشی از شیء بود و می‌توانست بدون دیدن بنای اصلی به شهری دور اشاره کند. اینکه ظرف از کدام دست‌ها و بازارها گذشته، پرسشی جداگانه است. کاوش محل رسیدن یا ماندن آن را نشان می‌دهد و منشأ شیشه سرنخی از نقطه دیگری در مسیر می‌دهد.
در ویترین موزیم ممکن است شیشه، عاج و لاک جداگانه دیده شوند. در بگرام، آن‌ها با هم در دو اتاق پیدا شدند. نگاه دوباره به فهرست همان اتاق‌ها فاصله میان مصر، چین، هند و افغانستان امروزی را به سرگذشت چند شیء مشخص تبدیل می‌کند.
منابع
- The treasures from Begram were found in two sealed chambers in a building near the fortification wall, perhaps warehouses of a merchant rather than a palace treasury.¹⁵¹ The rooms were perhaps sealed in the first century AD, though many of the objects show stylistic similarities to material from the third and second centuries BC.¹⁵² This ‘treasure’ consisted of ornately decorated coloured glass receptacles (including depictions of the Alexandrian Pharos and Roman gladiators), intricately carved ivory (most likely for furniture), small bronze items and a series of plaster medallions showing Greek iconography.¹⁵³ The bronzes include representations of Athena, Hermes, Herakles-Serapis, Eros, Silenus and Harpocrates. The plaster medallions are of little intrinsic monetary worth but they would be valuable to a craftsman since they are the means of creating a finished product rather than the precious artefact itself. The medallions are small and portable, and are likely casts for silver plates or perhaps ornate mirror-backs.
- Afghanistan
